Document Type : Original Article
Authors
1
assistant professor, department of lslammic, payam noor university, tehran, iran .
2
assistant Professor, department of Islamic Studies, Qo.C, Islamic Azad University, , Iran.
10.22034/jspt.2026.529211.1117
Abstract
The present study aims to elucidate and analyze the causal differences between the perspectives of Henri Corbin, the French philosopher, and Allameh Sayyid Muhammad Husayn Tabataba’i at three interrelated levels: ontology, epistemology, and teleology. From an ontological perspective, Corbin understands the Imam as a manifestation of a luminous reality within the imaginal realm (ʿālam al-mithāl), transcending ordinary historical temporality. Allameh Tabataba’i, by contrast, particularly in al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān, conceives of the Imam as an ontological reality and a manifestation of divine grace operating across the levels of being and throughout history. At the epistemological level, Corbin regards knowledge of the Imam as primarily intuitive and esoteric, whereas Allameh Tabataba’i, in al-Mīzān, understands such knowledge as involving an interplay of reason, transmitted revelation, and spiritual vision. From a teleological perspective, Corbin emphasizes the spiritual continuity of the Imam during the occultation and maintains that the Imam remains inwardly and esoterically present in the world. Allameh Tabataba’i, however, understands the Imam as an indispensable source of both ontological and legislative guidance in every age.
Furthermore, in al-Mīzān, Allameh Tabataba’i, in contrast to approaches that are predominantly esoteric—such as Corbin’s tendency to locate the Imam primarily within the imaginal realm—emphasizes the inseparable relationship between the unseen (ghayb) and the visible (shahādah) realms. From the perspective of al-Mīzān, the Imam constitutes the link between the sacred realm and the human world and serves as a guarantor of the continuity of revealed law and practical guidance within society and history. Taken as a whole, these differences reveal two distinct approaches to the relationship between the human being and the sacred, as well as to the manner in which the sacred becomes manifest within the human world. These differing approaches have significant implications for the interpretation of religious and philosophical traditions.
The present study collects its data through library-based research and analyzes them using a descriptive-analytical method. Future research may further examine each of the constituent components identified within the two perspectives in greater conceptual and comparative depth.
Keywords
Article Title Persian
بررسی تطبیقی دیدگاه هانری کربن و علامه طباطبایی درباره انسان کامل و امام زمان (عج)
Authors Persian
رجب اکبرزاده
1
سیدامیر سخاوتیان
2
2
استادیار گروه معارف، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران
Abstract Persian
هدف این تحقیق تبیین و تحلیل تفاوتهای علّی دیدگاههای هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، و علامه سید محمدحسین طباطبایی در سه سطح هستیشناسی، معرفتشناسی و غایتشناسی است. از منظر هستیشناسی، کربن امام را بهعنوان مظهری از حقیقت نوری در عالم مثال و فراتر از تاریخ میبیند، در حالیکه علامه طباطبایی (ره) تفسیر المیزان امام را موجودی تکوینی و مظهر فیض الهی در مراتب هستی و تاریخ میشناسد. در سطح معرفتشناسی، کربن شناخت امام را شهودی و باطنی میداند، در حالی که علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان، آن را ترکیبی از عقل، نقل و شهود میداند. از نظر غایتشناسی، کربن بر تداوم معنوی امام در غیبت تأکید میکند و معتقد است امام همواره بهطور باطنی در عالم حضور دارد، اما علامه طباطبایی امام را هدایتگر تکوینی و تشریعی ضروری در هر عصر میشناسد. همچنین در تفسیر المیزان، علامه بر خلاف رویکردهای صرفاً باطنی، مثل کربن که امام را بیشتر در عالم مثال میبیند، بر پیوند میان غیب و شهادت تأکید دارد. از نظر المیزان، امام حلقه وصل عالم قدس به عالم انسانی و ضامن استمرار شریعت و هدایت عملی در متن جامعه و تاریخ است. این تفاوتها بهطور کلی دو رویکرد متفاوت به ارتباط انسان با امر قدسی و تجلی آن در عالم انسانی را نشان میدهد که بر تفاسیر مختلف دینی و فلسفی تأثیرگذار است. پژوهش حاضر دادهها را به صورت کتابخانهای جمع آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی مینماید و چشم انداز آینده این پژوهش نیز برسی هر یک از مؤلفههای موجود در هر دو دیدگاه است.
Keywords Persian
هانری کربن
و علامه طباطبایی
انسان کامل
امام زمان (عج)
