An Examination of Imam al-Rida’s Pattern of Relations with Unjust Rulers within the Context of the Political and Social Transformations of the Abbasid Era

Farsimadan, Ali

doi:10.22034/jspt.2026.573915.1165

An Examination of Imam al-Rida’s Pattern of Relations with Unjust Rulers within the Context of the Political and Social Transformations of the Abbasid Era

Document Type : Original Article

Author

ali farsimadan

Department of Law and Comparative Jurisprudence, Faculty of Islamic Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

10.22034/jspt.2026.573915.1165

Abstract

The relations of the Imams of the Prophet’s Household (Ahl al-Bayt) with unjust rulers constitute an important issue in the history and political thought of Shiism. On the one hand, the power structures of unjust governments were often incompatible with the justice-oriented principles of Islam; on the other hand, the followers of the Ahl al-Bayt were inevitably required to live within the prevailing political and social structures. Accordingly, the manner in which relations with such governments were regulated became a strategic concern in the conduct and political practice of the Imams. In this context, the Imamate of Imam al-Rida, which coincided with major political developments during the Abbasid period, particularly the policies of al-Ma’mun, provides a significant case for understanding this issue. The central question of the present study is: What principles and strategies underpinned Imam al-Rida’s pattern of relations with unjust rulers within the context of the political and social transformations of the Abbasid era? Employing a descriptive-analytical method and drawing upon historical and hadith sources, this study examines Imam al-Rida’s conduct and political positions in confronting the Abbasid rulers and seeks to identify and analyze the pattern governing these relations. The findings indicate that Imam al-Rida’s relations with the Abbasid rulers were structured around a multidimensional pattern grounded in political realism, the preservation of the status and authority of the Imamate, and the guidance of Shiite society. Within this framework, strategies such as refraining from legitimizing unjust rule, carefully managing confrontation and accommodation, making prudent use of politically imposed opportunities, strengthening the communication networks of the Shiites, and concentrating on the intellectual and cultural guidance of society played central roles. Accordingly, the conduct of Imam al-Rida demonstrates a model of guidance-oriented political action in the face of dominant power structures—one that, while preserving fundamental religious principles, enabled the prudent management of complex political circumstances.

Keywords

Imam al-Rida

Political Jurisprudence

Unjust Ruler

Political Conduct

Abbasid Era

Article Title Persian

بررسی الگوی مناسبات امام رضا(ع) با حاکمان جور در بستر تحولات سیاسی ـ اجتماعی عصر عباسی

Author Persian

علی فارسی مدان

استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکدۀ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

Abstract Persian

مناسبات ائمه اطهار(ع) با حاکمان جور از مسائل بنیادین در تاریخ و اندیشه سیاسی تشیع به‌شمار می‌آید؛ زیرا از یک‌سو، ساختار قدرت در حکومت‌های جور غالباً با مبانی عدالت‌محور اسلام ناسازگار بوده و از سوی دیگر، پیروان اهل‌بیت(ع) ناگزیر در همان بستر سیاسی و اجتماعی زندگی می‌کردند. ازاین‌رو، چگونگی تنظیم روابط با چنین حکومت‌هایی به مسئله‌ای راهبردی در سیره ائمه(ع) تبدیل شده است. در این میان، دوران امامت امام رضا(ع) که با تحولات مهم سیاسی عصر عباسی، به‌ویژه سیاست‌های مأمون، هم‌زمان است، نمونه‌ای برجسته برای فهم این مسئله به‌شمار می‌آید. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که الگوی مناسبات امام رضا(ع) با حاکمان جور در بستر تحولات سیاسی ـ اجتماعی عصر عباسی بر چه مبانی و راهبردهایی استوار بوده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و حدیثی، به تحلیل رفتار و مواضع سیاسی امام رضا(ع) در مواجهه با حاکمان عباسی پرداخته و تلاش کرده است ضمن استخراج الگوی حاکم بر این مناسبات، ابعاد مختلف آن را واکاوی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مناسبات امام رضا(ع) با حاکمان عباسی بر الگویی چندبعدی و مبتنی بر واقع‌بینی سیاسی، صیانت از جایگاه امامت و هدایت جامعه شیعی استوار است. در این چارچوب، راهبردهایی چون پرهیز از مشروعیت‌بخشی به حکومت جور، مدیریت سنجیده تقابل و مدارا، بهره‌گیری هوشمندانه از فرصت‌های سیاسی تحمیلی، تقویت شبکه ارتباطی شیعیان و تمرکز بر هدایت فکری و فرهنگی جامعه، نقش محوری دارد.

Keywords Persian

امام رضا (ع)

فقه سیاسی

حاکم جائر

سیره‌سیاسی

عصر عباسی