Document Type : Original Article
Authors
1
PH. D. Student. Department of Islamic History, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2
Assistant Professor, Department of Islamic History, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
3
Assistant Professor, Department of Islamic History, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
10.22034/jspt.2026.478900.1063
Abstract
In the age of Al-Buye, they responded to the doubts and objections of the opponents by forming schools, scientific assemblies and the company of thinkers and supporting scientific and religious thoughts and ideas. One of the features of this course is the formation and holding of scientific and cultural debates and meetings and the importance of the basics of rationalism. During this period, the center of the Islamic caliphate had become a center for the exchange of opinions and cultural interactions, and there was an opportunity for various ideas to emerge. This research, with a historical method based on a descriptive-analytical approach, tries to analyze the role of Al Boyeh in establishing schools, forming scientific assemblies and promoting cultural and educational services. The governors of Al-Buyeh greatly contributed to the growth and development of theological, religious and scientific teachings by supporting the establishment of schools, attracting intellectuals and expanding the councils. In this period, the convergence between Al-Buyeh, Imamiyyah and Mu'tazila emerged and the attention to rationalism caused all-round scientific flourishing. This provided many achievements such as expansion of schools, education of scholars, increase of debates and progress of various educations and ultimately resulted in the flourishing of Islamic culture and civilization.
Keywords
Article Title Persian
نقش مدارس و مناظرات در ارتقاء بخشی اقدامات فرهنگی و آموزشی عصر آل بویه
Authors Persian
ناصر سرگزی
1
علی اکبر خدری زاده
2
محمد کلهر
3
1
دانشگاه فرهنگیان
2
استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3
استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
Abstract Persian
. چکیده
در دوره آل بویه، مدارس و مجالس علمی نقشی محوری در گسترش اندیشههای علمی و مذهبی داشتند. با حمایت از اهل فکر و علم، مناظرات علمی و فرهنگی رونق گرفت و عقلگرایی در پاسخ به شبهات مخالفان مورد توجه قرار گرفت. بغداد، بهعنوان مرکز خلافت اسلامی، به کانون تبادل آراء و تعاملات فرهنگی تبدیل شد و زمینه رشد اندیشههای مختلف را فراهم آورد.
این پژوهش، با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، نقش مدارس، مجالس علمی و مناظرات را در ارتقای آموزش و گسترش دانش بررسی میکند. حکام آل بویه با تأسیس مدارس، جذب اندیشمندان و برپایی نشستهای علمی، نقش مؤثری در توسعه آموزههای دینی، کلامی و علمی ایفا کردند.
در این دوره، همگرایی میان آل بویه، امامیه و معتزله، عقلگرایی را در عرصه علمی و فرهنگی تقویت کرد. این توجه به عقلگرایی، افزایش مدارس، تربیت عالمان، گسترش مناظرات علمی و پیشرفت در حوزههای معرفتی را به همراه داشت و موجب شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی شد. آل بویه، با درک اهمیت علم و اندیشه، بستری برای تعامل میان نخبگان علمی و مذهبی فراهم کردند و با ایجاد محیطی آزاد برای تبادل اندیشهها، زمینه رشد فرهنگهای متنوع را مهیا ساختند.
مدارس این دوره، علاوه بر آموزش علوم دینی، در حوزههای فلسفه، ریاضیات، نجوم و پزشکی نیز فعال بودند. همچنین، برگزاری مناظرات علمی به تقویت جریان عقلگرایی کمک کرد و بسیاری از شبهات فکری مخالفان را پاسخ داد. این تحولات، موجب شکوفایی علوم اسلامی و گسترش معارف بشری شد و تأثیرات آن فراتر از جهان اسلام، به تمدنهای همجوار نیز گسترش یافت. در نهایت، دوره آل بویه را میتوان نقطه عطفی در تاریخ علم و فرهنگ اسلامی دانست که با حمایت از عقلگرایی و ترویج دانش، نقشی ماندگار در توسعه تمدن اسلامی و پیشرفتهای علمی جهان ایفا کرد.
Keywords Persian
آل بویه
مدارس
دارالعلم
مناظرات
عقل گرایی
