Journal of the Socio-Political Thought of Islam

Journal of the Socio-Political Thought of Islam

Al-Aḥādīth al-Shāriḥah: Their Types and Status among Shi'a Exegetes in Expounding Qur'anic Vocabulary (Focusing on the First Ten Parts of the Holy Qur'an as a Case Study)

Document Type : Original Article

Authors
mohammad maleki 1
Seenaa Mohammed Alalawi 2
Davoud Molla Hassani 1
1 Assistant Professor, University of Religions and Denominations, Qom
2 PhD Candidate in Qur'anic Sciences, University of Religions and Denominations
10.22034/jspt.2025.506620.1080
Abstract
Al-Aḥādīth al-Shāriḥah or Clarifying Hadiths constitute one of the primary sources employed by Shi’a scholars for interpreting Qur’anic terminology. The Ahl al-Bayt (peace be upon them) placed significant emphasis on clarifying Qur’anic terms through diverse methods. This study examines the extent to which Shi’a exegetes have relied on exegetical narrations by analyzing their various forms and categorizing them within a descriptive-analytical framework, with a particular focus on the first ten parts of the Holy Qur’an. The central question of this research revolves around the nature of these hadiths within the Shi’a tradition and the level of confidence exegetes place in them for interpreting the Qur’an. To address this, key Shi’a exegetical and hadith sources have been analyzed. The findings of this study reveal two primary conclusions: First, these narrations exhibit remarkable diversity, highlighting their great significance to both the Ahl al-Bayt (peace be upon them) and Shi’a exegetical scholarship. Second, they can be classified into approximately twenty distinct categories, the most prominent of which include: specifying the referents of words (the most common type), explaining them by describing their attributes, providing synonyms as done in lexicons, citing other Qur’anic verses, elucidating the reasons behind their names, differentiating between similar words, clarifying them through external realities, corroborating them with other hadiths, interpreting them as religious concepts, mentioning their antonyms, and highlighting their branches and various connotations, among others.
Keywords
Exegetical Hadiths
Qur’anic Terms
First Ten Parts of the Qur’an
Shi’a

Article Title Persian

احادیث شارحه: انواع و جایگاه آن‌ها نزد مفسران شیعه در تبیین واژگان قرآنی (با محوریت ده جزء نخست قرآن کریم)"

Authors Persian

محمد ملکی نهاوندی 1
سینا محمد العلوی 2
داوود ملاحسنی 1
1 استادیار و عضو هیات علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم
2 دانشجوی دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب
Abstract Persian

احادیث شارحه یکی از مهم‌ترین منابعی هستند که مفسران شیعه در تفسیر مفردات قرآن کریم به آن‌ها استناد کرده‌اند. اهل‌بیت (علیهم‌السلام) به‌طور ویژه‌ای به تبیین معانی واژگان قرآنی پرداخته و از روش‌های متعددی در این زمینه استفاده کرده‌اند. این پژوهش بر آن است تا میزان اتکای مفسران شیعه بر روایات شارحه را بررسی کرده و انواع آن‌ها را در یک چارچوب توصیفی-تحلیلی طبقه‌بندی نماید، با تمرکز بر ده جزء نخست قرآن کریم. پرسش اصلی تحقیق این است که ماهیت این احادیث در میراث تفسیری شیعه چگونه است و مفسران تا چه اندازه در تفسیر قرآن به آن‌ها اعتماد کرده‌اند. برای پاسخ به این پرسش، مهم‌ترین منابع تفسیری و حدیثی شیعه مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش دو نکته اساسی را نشان می‌دهد: نخست، این روایات از تنوع گسترده‌ای برخوردارند که حاکی از اهمیت بسزای آن‌ها نزد اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و مفسران شیعه است؛ و دوم، این احادیث را می‌توان در حدود بیست دسته جای داد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: تعیین مصداق واژه (که رایج‌ترین شیوه است)، تبیین ویژگی‌های واژه، ارائه مترادف آن همانند فرهنگ‌های لغت، استشهاد به آیات دیگر، بیان علت نام‌گذاری، تفکیک میان واژگان نزدیک به هم، توضیح از طریق حقایق خارجی، استدلال به احادیث دیگر، تفسیر در قالب یک مفهوم دینی، ذکر اضداد واژه، و بیان شاخه‌ها و دلالت‌های مختلف آن و مواردی دیگر.

Keywords Persian

احادیث شارحه مفردات قرآنی ده جزء نخست قرآن مفسران شیعه