Document Type : Original Article
Article Title Persian
Authors Persian
استقلال در مسئولیت، امری است که با ابتنای بر عقل و انصاف، در نظامهای حقوقی مختلف، با عناوین و گزارههای گوناگون، مورد تصریح قرار گرفته است. وفق این اصل، دولت یا سازمان بینالمللی، مسئولیت رفتاری را دارد که نقض تعهدات بینالمللی آنها قلمداد شده و به ایشان منتسب باشد. در برابر، منظومهای از قواعد فقهی همانند قاعده وزر و قواعد مکمل آن (به عنوان مساله این نوشتار)، متضمن آوردههایی برای توسعه و پیشبرد اصل مسئولیت مستقل خواهد بود. ضرورت آنکه، مسئولیت بینالمللی مستقل دولت یکی از موضوعات مهم و پراهمیت حقوق بینالملل در دوران معاصر است؛ چه آنکه رابطه نزدیکی با دیگر حوزههای حقوق بینالملل، خاصه مسأله صلح و امنیت بینالمللی دارد. از اینرو توسعه حقوقی این بحث مبتنی بر قواعد فقهی و عرضه آن به ساحت حقوق بینالملل، موجب توسعه ضمانت اجرای حقوق بینالملل بوده و بر مسئولیت بینالمللی دولت آثار مفید و ارزشمندی مترتب خواهد شد. بر این اساس، هدف این نوشتار توصیفی-تحلیلی، توسعه این نهاد حقوقی موجود در آوردههای کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل متحد با پیشنهادن ثمرات قاعده فقهی وزر و قواعد مکمل آن به حوزه حقوق بینالملل، به منظور تضمین منافع قدرتهای کوچک در مقابل قدرتهای بزرگ و غنابخشی و کارآمدسازی حقوق بینالملل به مدد اندیشه اسلامی است. از جمله نتایج این نوشته نیز میتوان به شناسایی اصل مسئولیت مستقل در آموزههای اسلامی و نیز تجلی آن در نقض تعهدات یکجانبه و چندجانبه با توجه به دو مقصد و غایت «تدارک خسارات وارد شده» و «تحمیل ناپذیریِ خسارات غیر مشروع و منفور» اشاره کرد. نهاد تسهیم مسئولیت و اکتفا به «ضرورت» و «قدر متقین» در خروج از اصل پیشگفته نیز از دیگر تحلیلهای منتج از قاعده وزر، جبّ، عرق ظالم و دیگر قواعد است.
Keywords Persian