اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

مسئولیت حقوقی و کیفری ناشی از «خلف وعده‌های‌ انتخاباتی رئیس جمهور»: از رویکردهای غربی تا مواضع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22034/jspt.2023.214398
چکیده
دموکراسی با پدیده انتخابات و حق تعیین سرنوشت و مشارکت سیاسی مردم پیوند یافته است. در این میان، وعده‌های انتخاباتی که در عرصه تبلیغات انتخاباتی از سوی نامزدها و احزاب مطرح می‌شود، با وجود آنکه می‌تواند زمینه اعمال مناسب حق رای را فراهم سازد، اما غالبا به دلیل برخی ملاحظات و نقایض نظام‌های انتخاباتی؛ از جمله عدم نظارت بر طرح وعده‌ها یا نبود نظارت نظام‌مند بر تحقق آنها، نتیجه مشارکت و تعیین سرنوشت رای‌دهندگان را کمرنگ یا بی‌اثر می-نماید. در این جستار توصیفی-تحلیلی و با روش‌های مطالعه تطبیقی، مساله آن است که اندیشه سیاسی اسلام در مقایسه با نظام حقوقی غرب، چگونه می‌تواند در شرایط نبود یک ساختار نظارت پیشاانتخاباتی مناسب بر وعده‌های نامزدها، حق قشر رای‌دهنده را در فرض نقض وعده‌های انتخاباتی، پاسداشته و جبران نماید (رویکرد پساانتخاباتی). نتیجه آنکه، در اندیشه غرب، با حفاظت از بیان‌های انتخاباتی، در ذیل آزادی بیان، قائل به حقی به نام حق بر دروغگویی بوده که دادرسی جز مردم در دوره بعدی انتخابات و یا دادرسی جز وجدان اخلاقی نخواهد داشت و نظام قضایی صلاحیت رسیدگی به نقض وعده‌های انتخاباتی را نخواهد داشت؛ خصوصا که اصل تفکیک قوا در این زمینه، مانع از قضایی‌سازی «مسائل سیاسی» لحاظ شده است. اما در اندیشه سیاسی اسلام، افزون بر وجود مبانی قویمِ دالّ بر لزوم عمل به وعده‌های انتخاباتی، اصول متعددی در طراحی راهکار جبرانی مناسب، قابلیت طرح دارد؛ همانند مسئولیت‌ پیشگیرانه و تغییر بار اثبات دعوا.
کلیدواژه‌ها