مناسبات ائمه اطهار(ع) با حاکمان جور از مسائل بنیادین در تاریخ و اندیشه سیاسی تشیع به‌شمار می‌آید؛ زیرا از یک‌سو، ساختار قدرت در حکومت‌های جور غالباً با مبانی عدالت‌محور اسلام ناسازگار بوده و از سوی دیگر، پیروان اهل‌بیت(ع) ناگزیر در همان بستر سیاسی و اجتماعی زندگی می‌کردند. ازاین‌رو، چگونگی تنظیم روابط با چنین حکومت‌هایی به مسئله‌ای راهبردی در سیره ائمه(ع) تبدیل شده است. در این میان، دوران امامت امام رضا(ع) که با تحولات مهم سیاسی عصر عباسی، به‌ویژه سیاست‌های مأمون، هم‌زمان است، نمونه‌ای برجسته برای فهم این مسئله به‌شمار می‌آید. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که الگوی مناسبات امام رضا(ع) با حاکمان جور در بستر تحولات سیاسی ـ اجتماعی عصر عباسی بر چه مبانی و راهبردهایی استوار بوده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و حدیثی، به تحلیل رفتار و مواضع سیاسی امام رضا(ع) در مواجهه با حاکمان عباسی پرداخته و تلاش کرده است ضمن استخراج الگوی حاکم بر این مناسبات، ابعاد مختلف آن را واکاوی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مناسبات امام رضا(ع) با حاکمان عباسی بر الگویی چندبعدی و مبتنی بر واقع‌بینی سیاسی، صیانت از جایگاه امامت و هدایت جامعه شیعی استوار است. در این چارچوب، راهبردهایی چون پرهیز از مشروعیت‌بخشی به حکومت جور، مدیریت سنجیده تقابل و مدارا، بهره‌گیری هوشمندانه از فرصت‌های سیاسی تحمیلی، تقویت شبکه ارتباطی شیعیان و تمرکز بر هدایت فکری و فرهنگی جامعه، نقش محوری دارد.