2
گروه مطالعات اسلامی، استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم
3
گروه مطالعات اسلامی، دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم
10.22034/jspt.2026.565022.1155
چکیده
واقعه عاشورا در سنت شیعی، افزون بر یک رویداد تاریخی، به بستری برای بازنمایی معناهای دینی، عاطفی و فرهنگی تبدیل شده است. در این میان، مقتلنگاری بهعنوان یکی از مهمترین قالبهای روایت عاشورا، در دوره قاجار تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی این عصر و بهویژه آموزههای صوفیانه دچار تحول شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آموزههای صوفیانه چگونه و با چه سازوکارهایی بر سبک و محتوای مقتلنگاری دوره قاجار اثر گذاشتهاند و این تأثیر چه پیامدهایی برای بازنمایی واقعه عاشورا برجای نهاده است؟ پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی، مقاتل شاخص و مرتبط با این دوره شامل، محرقالقلوب نراقی، اکسیرالعبادات ملا آقا دربندی، عنوانالکلام فشارکی و تذکرةالشهداء شریف کاشانی را بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد نفوذ مفاهیمی چون عشق الهی، رضا و تسلیم، فتوت، کرامتگرایی و قصهپردازی عرفانی، موجب فاصله گرفتن مقاتل قاجاری از روایت صرفاً تاریخی و حرکت به سوی متنی آیینی، احساسی و نمادین شده است. برآیند پژوهش نشان میدهد تصوف، نقشی بنیادین در بازتعریف زبان، محتوا و کارکرد مقتلنگاری دوره قاجار ایفا کرده است.
رحمانی، زهرا، حسینی، سید محمد و آقانوری، علی. (1404). مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی. اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام، 6(1)، 183–202. https://doi.org/10.22034/jspt.2026.565022.1155
MLA
رحمانی، زهرا، حسینی، سید محمد، و آقانوری، علی. "مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی"، اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام، 6، 1، 1404، 183–202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
HARVARD
رحمانی، زهرا، حسینی، سید محمد، و آقانوری، علی. (1404). 'مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی'، اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام، 6(1), pp. 183–202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
CHICAGO
رحمانی، زهرا، حسینی، سید محمد و آقانوری، علی، "مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی." اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام، 6 1 (1404): 183–202, doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
VANCOUVER
رحمانی زهرا، حسینی سید محمد، آقانوری علی. مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی. اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام. 1404;6(1):183–202 (In English). doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155