2
گروه مطالعات اسلامی، استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم
3
گروه مطالعات اسلامی، دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم
10.22034/jspt.2026.565022.1155
چکیده
واقعه عاشورا در سنت شیعی، افزون بر یک رویداد تاریخی، به بستری برای بازنمایی معناهای دینی، عاطفی و فرهنگی تبدیل شده است. در این میان، مقتلنگاری بهعنوان یکی از مهمترین قالبهای روایت عاشورا، در دوره قاجار تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی این عصر و بهویژه آموزههای صوفیانه دچار تحول شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آموزههای صوفیانه چگونه و با چه سازوکارهایی بر سبک و محتوای مقتلنگاری دوره قاجار اثر گذاشتهاند و این تأثیر چه پیامدهایی برای بازنمایی واقعه عاشورا برجای نهاده است؟ پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی، مقاتل شاخص و مرتبط با این دوره شامل، محرقالقلوب نراقی، اکسیرالعبادات ملا آقا دربندی، عنوانالکلام فشارکی و تذکرةالشهداء شریف کاشانی را بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد نفوذ مفاهیمی چون عشق الهی، رضا و تسلیم، فتوت، کرامتگرایی و قصهپردازی عرفانی، موجب فاصله گرفتن مقاتل قاجاری از روایت صرفاً تاریخی و حرکت به سوی متنی آیینی، احساسی و نمادین شده است. برآیند پژوهش نشان میدهد تصوف، نقشی بنیادین در بازتعریف زبان، محتوا و کارکرد مقتلنگاری دوره قاجار ایفا کرده است.
رحمانی,زهرا , حسینی,سید محمد و آقانوری,علی . (1404). مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی. اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام, 6(1), 183-202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
MLA
رحمانی,زهرا , , حسینی,سید محمد , و آقانوری,علی . "مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی", اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام, 6, 1, 1404, 183-202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
HARVARD
رحمانی زهرا, حسینی سید محمد, آقانوری علی. (1404). 'مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی', اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام, 6(1), pp. 183-202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
CHICAGO
زهرا رحمانی, سید محمد حسینی و علی آقانوری, "مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی," اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام, 6 1 (1404): 183-202, doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
VANCOUVER
رحمانی زهرا, حسینی سید محمد, آقانوری علی. مقتلنگاری دوره قاجار بازتاب آموزههای صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی. اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام, 1404; 6(1): 183-202. doi: 10.22034/jspt.2026.565022.1155
