اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

بررسی تحلیلی حقوق نسل های آینده در حقوق کیفری ایران و قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی - دانشکده قرآن و حدیث- دانشگاه ادیان و مذاهب- قم
2 قوه قضائیه
10.22034/jspt.2025.520847.1099
چکیده
حقوق نسل‌های آینده یکی از مفاهیم بنیادین در تحقق عدالت بین‌نسلی و توسعه پایدار است که بر اصل انتقال عادلانه و پایدار منابع طبیعی از نسل‌های پیشین به نسل‌های پسین استوار است. توجه به این حقوق، امروزه نه‌تنها یک دغدغه اخلاقی بلکه ضرورتی حقوقی و جهانی به شمار می‌رود.پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی جایگاه و مبانی حقوق نسل‌های آینده در قرآن کریم و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران پرداخته و در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه این دو منبع بنیادین می‌توانند پشتوانه نظری و تقنینی برای صیانت از حقوق آیندگان باشند. در بعد حقوق داخلی، بررسی اصول ۴۵ و ۵۰ قانون اساسی و قوانین عادی نشان می‌دهد که قانونگذار، حق بر محیط زیست سالم و بهره‌برداری عادلانه از منابع را از جمله حقوق نسل‌های آینده دانسته و برخی از قوانین کیفری نیز به جرم‌انگاری و مجازات رفتارهایی که این حقوق را تهدید می‌کند پرداخته‌اند. چنانکه قرآن کریم در آیات متعددی با خطاب‌های عام و ساختار قضایای حقیقیه، زمین و نعمت‌های الهی را متعلق به همه انسان‌ها در طول تاریخ می‌داند. بر این اساس، بهره‌برداری انسان از مواهب الهی، امانتی جمعی است نه مالکیتی انحصاری، و هرگونه افساد، اسراف یا نابودی منابع، تجاوز به حق آیندگان محسوب می‌شود. این آموزه‌ها می‌توانند مبنای استخراج قواعد فقهی و اصول الزام‌آور حقوقی در حوزه مسئولیت بین‌نسلی و پشتوانه ای برای رفع کاستی های موجود در قوانین موجود باشند.
کلیدواژه‌ها

دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11
مجله شماره 11 دوره 6، ،12 مقاله ای، سال 1404
خرداد 1404
صفحه 95-108