اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه هانری کربن و علامه طباطبایی درباره انسان کامل و امام زمان (عج)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیار گروه معارف، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران
10.22034/jspt.2026.529211.1117
چکیده
هدف این تحقیق تبیین و تحلیل تفاوت‌های علّی دیدگاه‌های هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، و علامه سید محمدحسین طباطبایی در سه سطح هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و غایت‌شناسی است. از منظر هستی‌شناسی، کربن امام را به‌عنوان مظهری از حقیقت نوری در عالم مثال و فراتر از تاریخ می‌بیند، در حالی‌که علامه طباطبایی (ره) تفسیر المیزان امام را موجودی تکوینی و مظهر فیض الهی در مراتب هستی و تاریخ می‌شناسد. در سطح معرفت‌شناسی، کربن شناخت امام را شهودی و باطنی می‌داند، در حالی که علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان، آن را ترکیبی از عقل، نقل و شهود می‌داند. از نظر غایت‌شناسی، کربن بر تداوم معنوی امام در غیبت تأکید می‌کند و معتقد است امام همواره به‌طور باطنی در عالم حضور دارد، اما علامه طباطبایی امام را هدایتگر تکوینی و تشریعی ضروری در هر عصر می‌شناسد. همچنین در تفسیر المیزان، علامه بر خلاف رویکردهای صرفاً باطنی، مثل کربن که امام را بیشتر در عالم مثال می‌بیند، بر پیوند میان غیب و شهادت تأکید دارد. از نظر المیزان، امام حلقه‌ وصل عالم قدس به عالم انسانی و ضامن استمرار شریعت و هدایت عملی در متن جامعه و تاریخ است. این تفاوت‌ها به‌طور کلی دو رویکرد متفاوت به ارتباط انسان با امر قدسی و تجلی آن در عالم انسانی را نشان می‌دهد که بر تفاسیر مختلف دینی و فلسفی تأثیرگذار است. پژوهش حاضر داده‌ها را به صورت کتابخانه‌ای جمع آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌نماید و چشم انداز آینده این پژوهش نیز برسی هر یک از مؤلفه‌های موجود در هر دو دیدگاه است.
کلیدواژه‌ها