خمس از جمله تشریعات اقتصادی قرآن است که نظر به شرایط اجتماعی عصر نزول قرآن در ارتباط با سطح نهادمندی سیاسی مطرح می شود. گذار گفتمانی قرآن مبین این نکته است تکلیف شرعی خمس در مقایسه با دیگر انفاقات واجب مربوط به سطوح ابتدایی نهادمندی سیاسی است چنانچه از وجود تشکیلاتی ،مانند آنچه در سال های پایانی حیات پیامبر برای تکلیف شرعی زکات جعل شد برای خمس نام برده نشده است. زکات انفاقی واجب بود که نپرداختن آن معادل ارتداد دانسته می شد چون زکات برای دولت اسلامی معادل مالیات برای دولت غیر اسلامی است ولی در خصوص خمس تصریحی دال بر اجبار در استخراج و پرداخت آن در موارد غیر از جنگ و غنیمت دیده نمی شود و حتی بعدها که در تشریع خمس هم‌ارز زکات برای شیعیان انگاشته شد هیج جا صحبت از اجبار در پرداخت آن ذکر نشده است. از سوی دیگر خمس در قرآن ( نه در سیره پیامبر عظیم الشان مطابق برخی روایات) به مثابه یک عمل تاریخی در رابطه با مساله لشکرکشی ، جنگ و غنیمت مطرح می شود. لذا تبیین بهتر آن مستلزم توضیح آن در قبال دو کلیدواژه قرآنی «فیء» و «انفال» است. مقاله حاضر با این توصیف با بهره گیری از روش گفتمان به بررسی مساله خمس در گذار گفتمانی قرآن می پردازد.