اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

عهد الهی در سنت‌های ابراهیمی: واکاوی تطبیقی مفهوم رابطه انسان و خدا در یهودیت و اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
10.22034/jspt.2025.546850.1133
چکیده
مفهوم عهد (ברית / ʿahd) یکی از عناصر بنیادین الهیات ابراهیمی است که در دو سنت یهودی و اسلامی با کارکردهای متفاوت هویتی و اعتقادی بازنمایی شده است. مسئله این پژوهش بررسی این پرسش اصلی است که: عهد ابراهیمی در دو سنت یهودیت و اسلام چگونه تفسیر شده و چه تحول معنایی از ساختار عهد در متون یهودی تا بازخوانی قرآنی آن رخ داده است؟ این مطالعه برای رفع خلأ موجود در پژوهش‌های پیشین که عمدتاً به بررسی یک‌سویه یا غیرتطبیقی عهد پرداخته‌اند، انجام شده و تلاش دارد تصویری نظام‌مند از تفسیر عهد در دو سنت ارائه دهد.
این پژوهش با روش تحلیل تطبیقی و متن‌پژوهی، به بررسی تورات (به‌ویژه پیدایش ۱۲، ۱۵ و ۱۷)، آیات کلیدی قرآن، و آرای مفسران یهودی مانند راشی و ابن‌میمون و نیز تحلیل‌های خاورشناسان معاصر می‌پردازد. نوآوری مقاله در ترکیب سه محور است: تحلیل هم‌زمان منابع اصلی، بررسی دو مفسر کلاسیک یهودی، و تبیین سیر تحول عهد در چارچوب الهیات تطبیقی.
یافته‌ها نشان می‌دهد که عهد در یهودیت ماهیتی قوم‌محور و آیینی دارد، در حالی‌که قرآن با بازتعریف آن در چارچوبی توحیدی، اخلاقی و جهان‌شمول، آن را از قرارداد قومی به پیوندی معنوی و فطری تبدیل می‌کند. نتیجه پژوهش بیانگر تفاوت اساسی دو سنت در بنیادگذاری هویت ایمانی بر مبنای عهد است.
کلیدواژه‌ها