اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

راهکارهای فقهی و حقوقی مبارزه با سوءاستفاده از اموال عمومی با توجه به کمک‌های جامعه جهانی در پروژه‌های بازسازی افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیأت علمی دانشگاه هرات و دانشجوی دکتری دانشکده الهیات دانشگاه تهران
2 استاد دانشکده الهیات دانشگاه تهران
چکیده
در نظام حقوقی اسلام، مسئله مبارزه با سوءاستفاده از اموال عمومی و ارائه راهکارهای فقهی و حقوقی، ازجمله مباحثی­اند، که در زیرمجموعه مباحث حقوق عمومی اسلامی قرار دارد. این­ مسئله، همواره کانون توجه فقها و حقوق­دانان بوده و آنان در این زمینه­ آثار ارزشمندی نوشته­اند و هرکدام با توجه به شرایط زمانی و مکانی خویش این بحث تبیین و تحلیل نموده­اند؛ زیرا مسئله سوءاستفاده از اموال عمومی همیشه یکی از چالش­های بنیادین اجتماعی بوده، که مردم و جامعه را به‌سوی بحران هدایت نموده­ است. مسئله‌ای سوءاستفاده از اموال عمومی، در  بیشتر کشورها متأسفانه رواج داشته و دارد، که کشور افغانستان یکی از آن کشورهای گرفتار در این بحران ویرانگر است و بسیاری از اموال عمومی ازجمله؛ کمک­های جامعه جهانی در پروژه­ای بازسازی افغانستان است، که توسط اشخاص حقیقی و حقوقی مورد سوءاستفاده قرارگرفته است. این مقاله، با توجه به اذعان سوءاستفاده از اموال عمومی، که به‌عنوان یک چالش در راستای بازسازی کشور افغانستان مطرح بوده و است، جهت بیرون رفت از این چالش ویرانگر، با مدد گیری از آثار فقهای مذاهب اسلامی و حقوق­دانان مسلمان، با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد مقارنه­ای، نخست مسئله را توضیح داده و به تبیین مفاهیم پرکاربرد در این مقاله پرداخته و در ادامه به ارائه راهکار پرداخته است، که حاصل و یافته­های مقاله حاضر عبارت‌اند از: مقصود از اموال عمومی، هر شیء غیر محدودی است که مالک معینی نداشته، شریعت اسلام انتفاع از آن را برای جامعه مباح دانسته است، که کمک جامعه جهانی جهت بازسازی افغانستان یکی از مصادیق آن هست. این اموال، توسط شخصیت­های حقیقی و یا حقوقی، با عناوین مانند: اختلاس، اتلاف، سرقت، خیانت‌درامانت و... مورد سوءاستفاده قرارگرفته و باعث زمینه­سازی فساد گسترده در جامعه گردیده است. این مقاله با الگوپذیری از روش فقها و در پارادایم آنان، نخست مفاهیم پرکاربرد و کلیدی را تبیین نموده و در ادامه به تبیین و تحلیل گونه­ها و روش سوءاستفاده پرداخته و سرانجام با جمع­بندی آن­ها، جهت رفع این چالش ویران، راهکارهای را مطرح نموده است. در منابع فقهی و حقوقی، جهت رفع این مشکل راهکارهای بیان گردیده و جهت مجازات سوءاستفاده کنندگان از اموال عمومی، کیفرهای مادی و غیرمادی متعدد، مانند: حبس، جزای نقدی، برکناری دائمی و یا مدت طولانی از وظائف دولتی، اجرای حدود و تعزیرات بیان است، که در این مقاله جمع­آوری، تحلیل و تبیین گردیده است.
کلیدواژه‌ها