اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام

تحلیلی از تفسیر علامه طباطبایی در خصوص ماهیت انسان به مثابۀ سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه علوم تربیتی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران
10.22034/jspt.2024.399308.1003
چکیده
در مورد سرشت انسان از منظر غرب و اسلام نظریه های فراوانی وجود دارد. در تاریخ فلسفۀ تعلیم و تربیت غرب، پیشینه بررسی سرشت انسان به فلسفۀ یونان باستان باز می‌گردد. طیف وسیعی از نظریه‌های مزبور، به تعداد خود فلسفه‌های تعلیم و تربیت، توسط متفکران بسیاری از فرهنگ‌ها، دوره‌ها و مکاتب مختلف ارائه شده است. بی‌تردید یکی از عناصر مؤثر در شکل‌بخشی و جهت‌دهی علوم انسانی به نوع تفسیر ما از سرشت و هویت انسان بستگی دارد. از باب مثال، نگاه سکولاریستی به ماهیت انسان از یک جهت و دیدگاه دینی به گونه ای دیگر نقش اساسی در روند تعیین نوع علوم انسانی دارند. این مقاله بر آن است تا با استفاده از روش تحلیلی و رویکرد اکتشافی- استنباطی، به تبیین دیدگاه علامه طباطبایی از سرشت انسان به عنوان سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی بپردازد. علامه در اولین مرتبه به سرشت انسان از نظر پیوند آن با آفریدگار متعال می نگرد. دغدغۀ او مطالعه و بررسی سرشت انسان از همان آغاز خلقت روح انسان و قبل از دمیده شدن آن در بدن انسان تا پایان حیات جسمانی وی در زمین و حتی زندگی روح پس از مرگ و سرانجام در قیامت می‌باشد. چنین درکی از ماهیت انسان، بنیان اصیل علوم انسانی اسلامی به شمار می‌رود. گرچه جنبه‌های اجتماعی زندگی انسان و ارتباط انسان‌ها با یکدیگر مورد توجه علامه است، اما این مطلب در درجه دوم کمال فردی و خودشکوفایی انسان قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

  1. The Holy Quran.

    Campbell, T. (1981). Seven Theories of Human Society. New York, Oxford: Oxford University Press.

    Husayni Tehrani, M.H. (1982). Mihr-e Taban [Luminous Sun; Allama's Biography]. Tehran: Intisharat-e Baqer ol-Ulum. (In Persian)

    Ibn Sina, H. (1992). Sharh ol-Isharat wa al-Tanb¸hat. With the commentary and gloss by Larijani, Sadeq, ed. Insan az Aghaz ta Anjam. vol.2. Tehran: Intisharat-e
    al-Zahra. (In Arabic)

    Majlisi, M.B. (1983). Bihar ol-Anwar [The Oceans of the Lights]. V.57. Beirut:
    al-Wafa. (In Arabic)

    Maslow, A. (1973). The Farther Research of Human Nature. New York: The Viking Press.

    Mesbah Musavi, S.M.K. (1994). Substantive Motion According to Mulla Sadra. M.A. thesis. Montreal: McGill University, Islamic Studies Institute.

    Mesbah, A. & et al. (1995). Ravanshinasi-e Rushd ba Nigarishi be Manabe' Islami. [Developmental Psychology with a View to Islamic Sources]. Tehran, Qom: Hawzeh-University Co-operation Center, SAMT. (In Persian)

    Plato (1955). Republic. In: Philosophies of Beauty. Trans. E.F. Carritt. New York: Oxford University Press.

    Al-Qommi, A.J.M.H. (1983). Basa’ir al-Darajat f¸ Fada’il-e Muhammad. Qom: Maktaba Ayatullah al-Marashi. (In Arabic)

    Qorashi, S.A.A. (1982). Qamus-e Qoran. Vol.2. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyah. (In Persian)

    Stevenson, L. (1987). Seven Theories of Human Nature: Christianity, Freud, Lorenz, Marx, Sartre, Skinner, Plato. New York: Oxford: Oxford University Press.

    Tabatabaei, S.M.H. (1981). Qoran va Qanun-e Tanazu`-e Baqa [The Qoran and the Doctrine of Struggle for Existence]. Qom: Intisharat-e Ahl al-Bayt. (In Persian)

    Tabatabaei, S.M.H. (1986 c). Al-Insan ba`d al-Dunya [Human Beings after the Mundane World]. In: Rasa’el ol-Tawhidiyah. Qom: Bunyad-e `Ilmi va Fekri-e Allama. (In Arabic)

    Tabatabaei, S.M.H. (1986 b.). Al-Insan f¸ al-Dunya [Human Beings in the Mundane World]. In: Rasa’il al-Tawhidiyah. Qom: Bunyad-e `Ilmi va Fekri-e Allama.
    (In Arabic)

    1. Tabatabaei, S.M.H. (1986 a). Al-Insan qabl al-Dunya [Human Beings before the Mundane World]. In: Rasa’il al-Tawhidiyah. Qom: Bunyad-e `Ilmi va Fekri-e Allama. vols.2, 15. (In Arabic)

    Tabatabaei, S.M.H. (1986 f). Resalat ol-Tawhid [Monotheism]. In: Rasa’il
    al-Tawhidiyah
    . Qom: Bunyad-e `Ilmi va Fekri-e Allama. (In Arabic)

    Tabatabaei, S.M.H. (1970). Al-Mizan f¸ Tafsir al-Qoran. Tehran: Dar al-Kutub
    el-Islamiya; vols.1-2, 10, 20,4, 15, 17. (In Arabic)

    Tabatabaei, S.M.H. (1983). al-Mizan: An exegesis of the Qoran. Trans. S.S.A. Rizvi. vols. 1-3. Tehran: World Organization for Islamic Service. (In Persian)

    Tabatabaei, S.M.H. (1989). Islamic Teachings: An Overview. Trans. R. Campbell. New York: Mostazafan Foundation.

    Tabatabaei, S.M.H.. 1969. Shia dar Islam. With an introduction by S. H. Nasr. Tehran. (In Persian)

    Tabatabaei, S.M.H.. 1971. Shi'ite Islam. Trans. Sayyed Husayn Nasr. Pakistan: Karachi, Shia Institute of Pakistan.