موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 ماهیت فرهنگی و ارزشی سیاست خارجی دولت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) ماهیت فرهنگی و ارزشی سیاست خارجی دولت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) 5 24 214395 10.22034/jspt.2023.214395 EN Journal Article 2023 12 04 این پژوهش در پی تبیین وتحلیل ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) می باشد. بررسی آراء و دیدگاه های امام خمینی در حوزه سیاست خارجی دولت اسلامی نشان می دهد ماهیت اصلی سیاست خارجی دولت اسلامی را عناصرفرهنگی و ارزشی تشکیل می‌دهد . براین اساس سایرعرصه‌های سیاست خارجی درچارچوب فرهنگ وارزش های اسلامی معنی و مفهوم می‌یابد این نگرش به نوبۀ خودجایگاه واهمیت قدرت نرم را در سیاست خارجی دولت اسلامی بخوبی نشان می‌دهد. پژوهش حاضر براساس روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از شیوه اسنادی و کتابخانه ای در پی پاسخ به این سئوال اصلی که «ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)‌ چیست؛ می‌باشد. و فرضیه‌ی که به دنبال آزمون و بررسی آن می باشد این است که ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی از دیدگاه امام(ره)‌ ماهیتی فرهنگی و ارزشی دارد. یافته های پژوهش بیانگر آن است که مبانی نظری امام خمینی به انسان وسیاست و عناصر اساسی سیاست خارجی دولت اسلامی شامل راهبردها و هدف های آن معطوف به فرهنگ و معنویت است. شناخت ماهیت سیاست خارجی از دیدگاه امام راهنمای تصمیم گیران و کارگزاران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. این پژوهش در پی تبیین وتحلیل ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) می باشد. بررسی آراء و دیدگاه های امام خمینی در حوزه سیاست خارجی دولت اسلامی نشان می دهد ماهیت اصلی سیاست خارجی دولت اسلامی را عناصرفرهنگی و ارزشی تشکیل می‌دهد . براین اساس سایرعرصه‌های سیاست خارجی درچارچوب فرهنگ وارزش های اسلامی معنی و مفهوم می‌یابد این نگرش به نوبۀ خودجایگاه واهمیت قدرت نرم را در سیاست خارجی دولت اسلامی بخوبی نشان می‌دهد. پژوهش حاضر براساس روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از شیوه اسنادی و کتابخانه ای در پی پاسخ به این سئوال اصلی که «ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)‌ چیست؛ می‌باشد. و فرضیه‌ی که به دنبال آزمون و بررسی آن می باشد این است که ماهیت سیاست خارجی دولت اسلامی از دیدگاه امام(ره)‌ ماهیتی فرهنگی و ارزشی دارد. یافته های پژوهش بیانگر آن است که مبانی نظری امام خمینی به انسان وسیاست و عناصر اساسی سیاست خارجی دولت اسلامی شامل راهبردها و هدف های آن معطوف به فرهنگ و معنویت است. شناخت ماهیت سیاست خارجی از دیدگاه امام راهنمای تصمیم گیران و کارگزاران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. https://www.jspt.ir/article_214395_ed80c5716d534376000b1fc615f4518f.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 نگرش تطبیقی به مسئولیت‌ مدنی ناشی از خسارات وارده در مراسم حج با تکیه بر قرارداد امان نگرش تطبیقی به مسئولیت‌ مدنی ناشی از خسارات وارده در مراسم حج با تکیه بر قرارداد امان 25 44 214397 10.22034/jspt.2023.214397 EN Journal Article 2025 01 29 هر ساله صدها ­هزار مسلمان از کشورهای مختلف به صورت قانونی و با اخذ ویزا، برای انجام مناسک حج­و­عمره به کشور عربستان سفر می­کنند. انجام این مراسم عظیم معنوی با نظارت و مدیریت دولت عربستان است و هیچ  یک از دیگر کشورها مداخله در برگزاری آن ندارند. متأسفانه هر از چند سالی، شاهد حوادثی تلخ در حین انجام اعمال، در اطراف کعبه­مشرفه، منا و یا جمرات هستیم که منجر به وفات و یا آسیبهای جدی عده­ای از زائران می­شود. حال چنانچه افرادی که به اجازه دولت عربستان برای انجام مناسک به کشور­عربستان سفر می­کنند در حین یا به مناسبت انجام این اعمال، خسارت جانی یا مالی به آنان وارد شود، جبران خسارت مذکور بر عهده کیست؟ هرچند دولت عربستان از پذیرش مسئولیت نسبت به این خسارات امتناع می‌کند اما از آنجا که مدیریت این مناسک تنها بر عهده دولت عربستان است و ورود زائران به عربستان با اجازه دولت آن کشور است، به استناد نظریه قابلیت استناد، مسئولیت جبران خسارات، متوجه متولی و مسئول برگزاری این مراسم، یعنی دولت عربستان می­باشد. همچنین از آنجا که زائران دیگر­کشورها، اتباع خارجی هستند که با اجازه دولت عربستان وارد آن کشور شده­اند، بر اساس قوانین بین‌المللی و نیز قیاس اولویت بر مبنای قاعده امان، دولت عربستان موظف به تأمین امنیت جانی و مالی آنان می‌باشد و هرگونه کوتاهی در این امر، موجب مسئولیت دولت عربستان خواهد­بود. هر ساله صدها ­هزار مسلمان از کشورهای مختلف به صورت قانونی و با اخذ ویزا، برای انجام مناسک حج­و­عمره به کشور عربستان سفر می­کنند. انجام این مراسم عظیم معنوی با نظارت و مدیریت دولت عربستان است و هیچ  یک از دیگر کشورها مداخله در برگزاری آن ندارند. متأسفانه هر از چند سالی، شاهد حوادثی تلخ در حین انجام اعمال، در اطراف کعبه­مشرفه، منا و یا جمرات هستیم که منجر به وفات و یا آسیبهای جدی عده­ای از زائران می­شود. حال چنانچه افرادی که به اجازه دولت عربستان برای انجام مناسک به کشور­عربستان سفر می­کنند در حین یا به مناسبت انجام این اعمال، خسارت جانی یا مالی به آنان وارد شود، جبران خسارت مذکور بر عهده کیست؟ هرچند دولت عربستان از پذیرش مسئولیت نسبت به این خسارات امتناع می‌کند اما از آنجا که مدیریت این مناسک تنها بر عهده دولت عربستان است و ورود زائران به عربستان با اجازه دولت آن کشور است، به استناد نظریه قابلیت استناد، مسئولیت جبران خسارات، متوجه متولی و مسئول برگزاری این مراسم، یعنی دولت عربستان می­باشد. همچنین از آنجا که زائران دیگر­کشورها، اتباع خارجی هستند که با اجازه دولت عربستان وارد آن کشور شده­اند، بر اساس قوانین بین‌المللی و نیز قیاس اولویت بر مبنای قاعده امان، دولت عربستان موظف به تأمین امنیت جانی و مالی آنان می‌باشد و هرگونه کوتاهی در این امر، موجب مسئولیت دولت عربستان خواهد­بود. https://www.jspt.ir/article_214397_700be2030eb58e4eccf9e1b298b21f5c.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 مسئولیت حقوقی و کیفری ناشی از «خلف وعده‌های‌ انتخاباتی رئیس جمهور»: از رویکردهای غربی تا مواضع اسلامی مسئولیت حقوقی و کیفری ناشی از «خلف وعده‌های‌ انتخاباتی رئیس جمهور»: از رویکردهای غربی تا مواضع اسلامی 45 62 214398 10.22034/jspt.2023.214398 EN Journal Article 2025 01 29 دموکراسی با پدیده انتخابات و حق تعیین سرنوشت و مشارکت سیاسی مردم پیوند یافته است. در این میان، وعده‌های انتخاباتی که در عرصه تبلیغات انتخاباتی از سوی نامزدها و احزاب مطرح می‌شود، با وجود آنکه می‌تواند زمینه اعمال مناسب حق رای را فراهم سازد، اما غالبا به دلیل برخی ملاحظات و نقایض نظام‌های انتخاباتی؛ از جمله عدم نظارت بر طرح وعده‌ها یا نبود نظارت نظام‌مند بر تحقق آنها، نتیجه مشارکت و تعیین سرنوشت رای‌دهندگان را کمرنگ یا بی‌اثر می-نماید. در این جستار توصیفی-تحلیلی و با روش‌های مطالعه تطبیقی، مساله آن است که اندیشه سیاسی اسلام در مقایسه با نظام حقوقی غرب، چگونه می‌تواند در شرایط نبود یک ساختار نظارت پیشاانتخاباتی مناسب بر وعده‌های نامزدها، حق قشر رای‌دهنده را در فرض نقض وعده‌های انتخاباتی، پاسداشته و جبران نماید (رویکرد پساانتخاباتی). نتیجه آنکه، در اندیشه غرب، با حفاظت از بیان‌های انتخاباتی، در ذیل آزادی بیان، قائل به حقی به نام حق بر دروغگویی بوده که دادرسی جز مردم در دوره بعدی انتخابات و یا دادرسی جز وجدان اخلاقی نخواهد داشت و نظام قضایی صلاحیت رسیدگی به نقض وعده‌های انتخاباتی را نخواهد داشت؛ خصوصا که اصل تفکیک قوا در این زمینه، مانع از قضایی‌سازی «مسائل سیاسی» لحاظ شده است. اما در اندیشه سیاسی اسلام، افزون بر وجود مبانی قویمِ دالّ بر لزوم عمل به وعده‌های انتخاباتی، اصول متعددی در طراحی راهکار جبرانی مناسب، قابلیت طرح دارد؛ همانند مسئولیت‌ پیشگیرانه و تغییر بار اثبات دعوا. دموکراسی با پدیده انتخابات و حق تعیین سرنوشت و مشارکت سیاسی مردم پیوند یافته است. در این میان، وعده‌های انتخاباتی که در عرصه تبلیغات انتخاباتی از سوی نامزدها و احزاب مطرح می‌شود، با وجود آنکه می‌تواند زمینه اعمال مناسب حق رای را فراهم سازد، اما غالبا به دلیل برخی ملاحظات و نقایض نظام‌های انتخاباتی؛ از جمله عدم نظارت بر طرح وعده‌ها یا نبود نظارت نظام‌مند بر تحقق آنها، نتیجه مشارکت و تعیین سرنوشت رای‌دهندگان را کمرنگ یا بی‌اثر می-نماید. در این جستار توصیفی-تحلیلی و با روش‌های مطالعه تطبیقی، مساله آن است که اندیشه سیاسی اسلام در مقایسه با نظام حقوقی غرب، چگونه می‌تواند در شرایط نبود یک ساختار نظارت پیشاانتخاباتی مناسب بر وعده‌های نامزدها، حق قشر رای‌دهنده را در فرض نقض وعده‌های انتخاباتی، پاسداشته و جبران نماید (رویکرد پساانتخاباتی). نتیجه آنکه، در اندیشه غرب، با حفاظت از بیان‌های انتخاباتی، در ذیل آزادی بیان، قائل به حقی به نام حق بر دروغگویی بوده که دادرسی جز مردم در دوره بعدی انتخابات و یا دادرسی جز وجدان اخلاقی نخواهد داشت و نظام قضایی صلاحیت رسیدگی به نقض وعده‌های انتخاباتی را نخواهد داشت؛ خصوصا که اصل تفکیک قوا در این زمینه، مانع از قضایی‌سازی «مسائل سیاسی» لحاظ شده است. اما در اندیشه سیاسی اسلام، افزون بر وجود مبانی قویمِ دالّ بر لزوم عمل به وعده‌های انتخاباتی، اصول متعددی در طراحی راهکار جبرانی مناسب، قابلیت طرح دارد؛ همانند مسئولیت‌ پیشگیرانه و تغییر بار اثبات دعوا. https://www.jspt.ir/article_214398_779fce33027a5ea3d9ea85d576e94d57.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 بررسی تطبیقی رابطه قضا و قدر با دعا از دیدگاه امام خمینی1 و امام فخررازی بررسی تطبیقی رابطه قضا و قدر با دعا از دیدگاه امام خمینی1 و امام فخررازی 63 80 214399 10.22034/jspt.2023.214399 EN Journal Article 2025 01 29 مسئله قضا و قدر از مسائل مهم و پیچیده در حوزۀ فلسفه و کلام اسلامی است که از جنبه‌های مختلف فلسفی، کلامی و اخلاقی بررسی شده و همواره با شبهاتی به‌ویژه دربارۀ مسئله دعا مواجه بوده است. مسئله مقاله این است که اگر خداوند همه امور را مقدر فرموده است، دعاکردن چه جایگاهی در این میان دارد؟ از‌آنجا‌که بنابه اعتقاد به قضا و قدر همۀ امور مقدر شده است، آیا اگر انسان دعا کند، فایده‌ای هم برای انسان دارد یا اینکه چون همه‌چیز از قبل مقدر شده است، دیگر تأثیری برای دعا نیست. امام خمینی1 و فخررازی از صاحب‎نظران مطرح در این حوزه هستند و پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیل عقلی به بررسی و مقایسه آرای ایشان در این خصوص‌ می‌‌‌پردازد. نتیجه اینکه امام خمینی1و فخر رازی هر دو به دعا و تأثیرگذاری آن در نظام هستی قائل‌اند‌ و ثابت کرده‌اند که دعا منافاتی با قضا و قدر ندارد. با توجه به اینکه هر دو اندیشمند به دعا و ارتباط آن با قضا و قدر الهی قائل‌‌اند، اما در برخی از دیدگاه‌ها و باورها نظر واحدی ندارند، تمایزآرای ایشان نیز در این پژوهش بیان می‎شود. مسئله قضا و قدر از مسائل مهم و پیچیده در حوزۀ فلسفه و کلام اسلامی است که از جنبه‌های مختلف فلسفی، کلامی و اخلاقی بررسی شده و همواره با شبهاتی به‌ویژه دربارۀ مسئله دعا مواجه بوده است. مسئله مقاله این است که اگر خداوند همه امور را مقدر فرموده است، دعاکردن چه جایگاهی در این میان دارد؟ از‌آنجا‌که بنابه اعتقاد به قضا و قدر همۀ امور مقدر شده است، آیا اگر انسان دعا کند، فایده‌ای هم برای انسان دارد یا اینکه چون همه‌چیز از قبل مقدر شده است، دیگر تأثیری برای دعا نیست. امام خمینی1 و فخررازی از صاحب‎نظران مطرح در این حوزه هستند و پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیل عقلی به بررسی و مقایسه آرای ایشان در این خصوص‌ می‌‌‌پردازد. نتیجه اینکه امام خمینی1و فخر رازی هر دو به دعا و تأثیرگذاری آن در نظام هستی قائل‌اند‌ و ثابت کرده‌اند که دعا منافاتی با قضا و قدر ندارد. با توجه به اینکه هر دو اندیشمند به دعا و ارتباط آن با قضا و قدر الهی قائل‌‌اند، اما در برخی از دیدگاه‌ها و باورها نظر واحدی ندارند، تمایزآرای ایشان نیز در این پژوهش بیان می‎شود. https://www.jspt.ir/article_214399_1a9e582b62fbf71aa7556006ab055bda.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 بحران های سیاسی اجتماعی و معارف عرفانی در مرصادالعباد نجم الدین رازی بحران های سیاسی اجتماعی و معارف عرفانی در مرصادالعباد نجم الدین رازی 81 98 214401 10.22034/jspt.2023.214401 EN Journal Article 2025 01 29 نصیحت نامه نویسی به عنوان یکی از الگوهای اندیشه ورزی سیاسی در تاریخ ایران و اسلام همواره اهمیت ویژه ای داشته است .این پژوهش بر ان است که با تمرکز بر اندیشه یکی از نصیحت نامه نویسان عارف قرون میانی نجم الدین رازی در اغاز عصر وحشت مغول و افول دولت های اسلامی و نیز خلافت به این پرسش پاسخ گوید که نجم الدین رازی مسایل جامعه را چه میداند و راه برون رفت از ان مشکلات در اندیشه وی کدام است ؟با اگاهی از وجود عوامل مختلف ما پاسخ خود را با توجه به نظریه بحران اسپریگنز در فهم نظریه های سیاسی ، بر این فرضیه استوار کردیم که نجم الدین رازی بحران اساسی جامعه ی قرون پنج و ششم هجری را فاصله گرفتن ترتیبات و مناسبات اجتماعی از نظم راستین و حقیقی میداند . با توجه به اینکه نجم الدین رازی یک عارف است شناسایی این نظم راستین و پیاده سازی ان در جامعه از نظر او رافع مشکلات و بحران های گریبانگیر جامعه خواهد بود. این نظم راستین در اندیشه نجم الدین به واسطه ی معرفت راستین حاصل میشود که از طریق حرکت از ظاهر به باطن ،محوریت یافتن اخرت به جای دنیا و نهایتا برقراری نظم در زمین بر اساس نظم راستین اسمانی تحقق پیدا میکند . نصیحت نامه نویسی به عنوان یکی از الگوهای اندیشه ورزی سیاسی در تاریخ ایران و اسلام همواره اهمیت ویژه ای داشته است .این پژوهش بر ان است که با تمرکز بر اندیشه یکی از نصیحت نامه نویسان عارف قرون میانی نجم الدین رازی در اغاز عصر وحشت مغول و افول دولت های اسلامی و نیز خلافت به این پرسش پاسخ گوید که نجم الدین رازی مسایل جامعه را چه میداند و راه برون رفت از ان مشکلات در اندیشه وی کدام است ؟با اگاهی از وجود عوامل مختلف ما پاسخ خود را با توجه به نظریه بحران اسپریگنز در فهم نظریه های سیاسی ، بر این فرضیه استوار کردیم که نجم الدین رازی بحران اساسی جامعه ی قرون پنج و ششم هجری را فاصله گرفتن ترتیبات و مناسبات اجتماعی از نظم راستین و حقیقی میداند . با توجه به اینکه نجم الدین رازی یک عارف است شناسایی این نظم راستین و پیاده سازی ان در جامعه از نظر او رافع مشکلات و بحران های گریبانگیر جامعه خواهد بود. این نظم راستین در اندیشه نجم الدین به واسطه ی معرفت راستین حاصل میشود که از طریق حرکت از ظاهر به باطن ،محوریت یافتن اخرت به جای دنیا و نهایتا برقراری نظم در زمین بر اساس نظم راستین اسمانی تحقق پیدا میکند . https://www.jspt.ir/article_214401_1292de5ccd3691ab941b04ecde369eaf.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 4 2 2023 11 22 ساز و کارهای مدیریت فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران ساز و کارهای مدیریت فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران 99 121 214403 10.22034/jspt.2023.214403 EN Journal Article 2025 01 29 سامانه جهانی اینترنت، پدیدهای نوین است که موجب تحول جوامع بشری شده است و حاکمیت میبایست با قواعد تنظیم‌گرانه در روابط افراد در فضای مجازی وضع نماید. دامنۀ اختیارات و آزادیهای مردم در فضای مجازی کاملاً متفاوت با فضای حقیقی است. حفظ حریم خصوصی، منع هرزهنگاری، حمایت از حق نشر مؤلفان و...مستلزم ایجاد محدودیت دامنۀ فعالیت کاربران است. قانون اساسی، خطوط کلی حقوق و آزادیهای شهروندان را ترسیم میکند. پرسشی که مطرح میشود این است که آیا قوانین فعلی می تواند پاسخگوی چالش‌های فضای مجازی باشد و یا نیازمند تقنین در این حوزه هستیم این نوشتار با رویکردی توصیفی تحلیلی و با هدف ارزیابی امکان سنجی تقنین در فضای مجازی با تمرکز بر اصول قانون اساسی، ضمن ارائه چارچوب کلی، چالش های تقنینی موضوع را مورد تحلیل قرار می گیرد و در نهایت راهکارهایی ارائه می شود است. یافته های این پژوهش نشان می دهد قواعد خودتنظیمی نمیتواند به تنظیم روابط شهروندان در این فضا بپردازد و با تفسیر و تحلیل قوانین موجود، نمیتوان اینترنت را قاعدهمند ساخت بلکه با وضع قانون جامع، متناسب با فرهنگ و اخلاق جامعه و مطابق با اصول مسلم قانون اساسی و حفظ حقوق و آزادی های عمومی باید اقدام نمود. سامانه جهانی اینترنت، پدیدهای نوین است که موجب تحول جوامع بشری شده است و حاکمیت میبایست با قواعد تنظیم‌گرانه در روابط افراد در فضای مجازی وضع نماید. دامنۀ اختیارات و آزادیهای مردم در فضای مجازی کاملاً متفاوت با فضای حقیقی است. حفظ حریم خصوصی، منع هرزهنگاری، حمایت از حق نشر مؤلفان و...مستلزم ایجاد محدودیت دامنۀ فعالیت کاربران است. قانون اساسی، خطوط کلی حقوق و آزادیهای شهروندان را ترسیم میکند. پرسشی که مطرح میشود این است که آیا قوانین فعلی می تواند پاسخگوی چالش‌های فضای مجازی باشد و یا نیازمند تقنین در این حوزه هستیم این نوشتار با رویکردی توصیفی تحلیلی و با هدف ارزیابی امکان سنجی تقنین در فضای مجازی با تمرکز بر اصول قانون اساسی، ضمن ارائه چارچوب کلی، چالش های تقنینی موضوع را مورد تحلیل قرار می گیرد و در نهایت راهکارهایی ارائه می شود است. یافته های این پژوهش نشان می دهد قواعد خودتنظیمی نمیتواند به تنظیم روابط شهروندان در این فضا بپردازد و با تفسیر و تحلیل قوانین موجود، نمیتوان اینترنت را قاعدهمند ساخت بلکه با وضع قانون جامع، متناسب با فرهنگ و اخلاق جامعه و مطابق با اصول مسلم قانون اساسی و حفظ حقوق و آزادی های عمومی باید اقدام نمود. https://www.jspt.ir/article_214403_00695a8c5dbb6b730fd39acd35df2ff6.pdf