موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 تحلیلی از تفسیر علامه طباطبایی در خصوص ماهیت انسان به مثابۀ سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی تحلیلی از تفسیر علامه طباطبایی در خصوص ماهیت انسان به مثابۀ سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی 5 22 194276 10.22034/jspt.2024.399308.1003 EN سید احمد رهنمایی دانشیار گروه علوم تربیتی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران Journal Article 2023 06 06 در مورد سرشت انسان از منظر غرب و اسلام نظریه های فراوانی وجود دارد. در تاریخ فلسفۀ تعلیم و تربیت غرب، پیشینه بررسی سرشت انسان به فلسفۀ یونان باستان باز می‌گردد. طیف وسیعی از نظریه‌های مزبور، به تعداد خود فلسفه‌های تعلیم و تربیت، توسط متفکران بسیاری از فرهنگ‌ها، دوره‌ها و مکاتب مختلف ارائه شده است. بی‌تردید یکی از عناصر مؤثر در شکل‌بخشی و جهت‌دهی علوم انسانی به نوع تفسیر ما از سرشت و هویت انسان بستگی دارد. از باب مثال، نگاه سکولاریستی به ماهیت انسان از یک جهت و دیدگاه دینی به گونه ای دیگر نقش اساسی در روند تعیین نوع علوم انسانی دارند. این مقاله بر آن است تا با استفاده از روش تحلیلی و رویکرد اکتشافی- استنباطی، به تبیین دیدگاه علامه طباطبایی از سرشت انسان به عنوان سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی بپردازد. علامه در اولین مرتبه به سرشت انسان از نظر پیوند آن با آفریدگار متعال می نگرد. دغدغۀ او مطالعه و بررسی سرشت انسان از همان آغاز خلقت روح انسان و قبل از دمیده شدن آن در بدن انسان تا پایان حیات جسمانی وی در زمین و حتی زندگی روح پس از مرگ و سرانجام در قیامت می‌باشد. چنین درکی از ماهیت انسان، بنیان اصیل علوم انسانی اسلامی به شمار می‌رود. گرچه جنبه‌های اجتماعی زندگی انسان و ارتباط انسان‌ها با یکدیگر مورد توجه علامه است، اما این مطلب در درجه دوم کمال فردی و خودشکوفایی انسان قرار دارد. در مورد سرشت انسان از منظر غرب و اسلام نظریه های فراوانی وجود دارد. در تاریخ فلسفۀ تعلیم و تربیت غرب، پیشینه بررسی سرشت انسان به فلسفۀ یونان باستان باز می‌گردد. طیف وسیعی از نظریه‌های مزبور، به تعداد خود فلسفه‌های تعلیم و تربیت، توسط متفکران بسیاری از فرهنگ‌ها، دوره‌ها و مکاتب مختلف ارائه شده است. بی‌تردید یکی از عناصر مؤثر در شکل‌بخشی و جهت‌دهی علوم انسانی به نوع تفسیر ما از سرشت و هویت انسان بستگی دارد. از باب مثال، نگاه سکولاریستی به ماهیت انسان از یک جهت و دیدگاه دینی به گونه ای دیگر نقش اساسی در روند تعیین نوع علوم انسانی دارند. این مقاله بر آن است تا با استفاده از روش تحلیلی و رویکرد اکتشافی- استنباطی، به تبیین دیدگاه علامه طباطبایی از سرشت انسان به عنوان سنگ زیربنای علوم انسانی اسلامی بپردازد. علامه در اولین مرتبه به سرشت انسان از نظر پیوند آن با آفریدگار متعال می نگرد. دغدغۀ او مطالعه و بررسی سرشت انسان از همان آغاز خلقت روح انسان و قبل از دمیده شدن آن در بدن انسان تا پایان حیات جسمانی وی در زمین و حتی زندگی روح پس از مرگ و سرانجام در قیامت می‌باشد. چنین درکی از ماهیت انسان، بنیان اصیل علوم انسانی اسلامی به شمار می‌رود. گرچه جنبه‌های اجتماعی زندگی انسان و ارتباط انسان‌ها با یکدیگر مورد توجه علامه است، اما این مطلب در درجه دوم کمال فردی و خودشکوفایی انسان قرار دارد. https://www.jspt.ir/article_194276_24908da9029b30c931ac46802ad0d5cc.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 بررسی تطبیقی سعادت دردو مکتب عرفانی ابن عربی و تراوده بودیسم بررسی تطبیقی سعادت دردو مکتب عرفانی ابن عربی و تراوده بودیسم 23 38 194277 10.22034/jspt.2024.418840.1010 EN علی جعفری استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اراک، اراک، ایران 0000-0002-6639-3084 رضا کاظمی راد عضو هیئت علمی دانشگاه اهل البیت علیهم السلام، قم ، ایران Journal Article 2023 10 01 «سعادت» هدف نهایی همه ادیان است. این مقاله بر مفهوم سعادت در مکتب فکری ابن العربی و تراواده تمرکز خواهد داشت. هدف از این تحقیق ایجاد گفت‌وگو بین بودیسم و اسلام از طریق مقایسه چگونگی تعریف آنها از «سعادت» و کمک به بحث در مورد معنویت است. این پژوهش به دنبال یافتن تفاوت این دو مکتب مختلف عرفانی خدامحوری و انسان محوری در مورد سعادت انسان است. مکتب عرفانی ابن عربی به عنوان نماینده عرفان اسلامی به عنوان دیدگاه کمال گرای خداوند و آیین بودایی تراوادا به عنوان نماینده دیدگاه کمال گرایانه انسان محور انتخاب شد.نویسنده با توصیف نظام اخلاقی ابن العربی و بودیسم تراوادا، مفهوم سعادت و راه های دستیابی به آن را بر اساس هر دو مکتب تحلیل می کند. در این مقاله از روش توصیفی تحلیلی و منابع کتابخانه ای استفاده شده است. این بررسی نشان می دهد که بودا بر رهایی خود از حرص، نفرت و جهل تأکید می کند. اما ابن عربی معتقد است که تهذیب نفس هدف غایی نیست، بلکه مقدمه تقرب به خدا و رسیدن به مقام بقاء است. «سعادت» هدف نهایی همه ادیان است. این مقاله بر مفهوم سعادت در مکتب فکری ابن العربی و تراواده تمرکز خواهد داشت. هدف از این تحقیق ایجاد گفت‌وگو بین بودیسم و اسلام از طریق مقایسه چگونگی تعریف آنها از «سعادت» و کمک به بحث در مورد معنویت است. این پژوهش به دنبال یافتن تفاوت این دو مکتب مختلف عرفانی خدامحوری و انسان محوری در مورد سعادت انسان است. مکتب عرفانی ابن عربی به عنوان نماینده عرفان اسلامی به عنوان دیدگاه کمال گرای خداوند و آیین بودایی تراوادا به عنوان نماینده دیدگاه کمال گرایانه انسان محور انتخاب شد.نویسنده با توصیف نظام اخلاقی ابن العربی و بودیسم تراوادا، مفهوم سعادت و راه های دستیابی به آن را بر اساس هر دو مکتب تحلیل می کند. در این مقاله از روش توصیفی تحلیلی و منابع کتابخانه ای استفاده شده است. این بررسی نشان می دهد که بودا بر رهایی خود از حرص، نفرت و جهل تأکید می کند. اما ابن عربی معتقد است که تهذیب نفس هدف غایی نیست، بلکه مقدمه تقرب به خدا و رسیدن به مقام بقاء است. https://www.jspt.ir/article_194277_a2012f4a06b3171eb0c11ad1050c86fd.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 طراحی الگوی اکتشافی توسعه و ترویج علم و پژوهش در ایران از منظر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) طراحی الگوی اکتشافی توسعه و ترویج علم و پژوهش در ایران از منظر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) 39 56 194278 10.22034/jspt.2023.400166.1002 EN مجتبی آخوندی دانش آموخته دکتری اندیشه اسلامی معاصر، عضو پژوهشگاه آموزش عالی علوم انسانی جامعه المصطفی(ص)، قم، ایران 0000-0002-9390-2876 مهدی بابایی دانش آموخته دانشگاه قم و پژوهشگر علوم انسانی-اجتماعی، قم، ایران علیرضا نائیج نایب رئیس انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران Journal Article 2023 06 02 یکی از ضروری ترین وظایف رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران، تعیین سیاست های کلی نظام در سطح کلان جامعه است. نامگذاری ها و تعیین شعارهای سال را می توان یکی از جلوه های تعیین سیاست های کلی نظام اسلامی از سوی مقام معظم رهبری مدظله العالی دانست . سعی نویسندگان در این مقاله این است که با روش داده بنیاد، بیانات مقام معظم رهبری مدظله العالی را در طی سه دهه گذشته در زمینه " توسعه و ترویج علم و پژوهش در ایران " در سه مرحله شناسه گذاری باز، محوری و انتخابی در قالب 23245 شناسه باز، 456 مفهوم و 20 مقوله اصلی و با محوریت "تولید علم" به صورت الگویی مفهومی ارائه دهند. یافته های پژوهش نشان می دهد اقتدار زائی برای کشور، مرجعیت جهانی و تحقق جامعة مطلوب ایرانی –اسلامی، پیامدهای تحقق تولید علم است. جنبة نوآوری پژوهش کمک به سیاستگذاران اجرایی است تا با توجه به منویات مقام معظم رهبری مدظله العالی به صورت نظام مند به تصمیم گیری در عرصه تولید علم اقدام کنند. یکی از ضروری ترین وظایف رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران، تعیین سیاست های کلی نظام در سطح کلان جامعه است. نامگذاری ها و تعیین شعارهای سال را می توان یکی از جلوه های تعیین سیاست های کلی نظام اسلامی از سوی مقام معظم رهبری مدظله العالی دانست . سعی نویسندگان در این مقاله این است که با روش داده بنیاد، بیانات مقام معظم رهبری مدظله العالی را در طی سه دهه گذشته در زمینه " توسعه و ترویج علم و پژوهش در ایران " در سه مرحله شناسه گذاری باز، محوری و انتخابی در قالب 23245 شناسه باز، 456 مفهوم و 20 مقوله اصلی و با محوریت "تولید علم" به صورت الگویی مفهومی ارائه دهند. یافته های پژوهش نشان می دهد اقتدار زائی برای کشور، مرجعیت جهانی و تحقق جامعة مطلوب ایرانی –اسلامی، پیامدهای تحقق تولید علم است. جنبة نوآوری پژوهش کمک به سیاستگذاران اجرایی است تا با توجه به منویات مقام معظم رهبری مدظله العالی به صورت نظام مند به تصمیم گیری در عرصه تولید علم اقدام کنند. https://www.jspt.ir/article_194278_136dd289e24ca117bc1cb43347433158.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 علل تأثیرگذاری سید قطب بر حرکت‌های اسلامی معاصر علل تأثیرگذاری سید قطب بر حرکت‌های اسلامی معاصر 57 72 194279 10.22034/jspt.2024.386492.1000 EN Morteza Agha Mohammadi Assistant Professor in department of Islamic studies, Al-Mustafa international university, Johannesburg, South Africa Journal Article 2023 03 05 در دهه‌های اخیر جهان اسلام و تحولات آن از خبرسازترین بخش‌ها در دنیا بوده است. در این میان برخی شخصیت‌ها از نقش و اهمیت بالایی برخوردار هستند که سید قطب از جمله آنهاست. تأثیرگذاری وی، بیش از آن که ناشی از شخصیت ممتاز یا سطح علمی بالای او باشد، معلول مجموعه‌ای از عوامل دیگر است. این مقاله با توسل به چارچوب نظری توماس اسپریگنز برای بحران، تلاش می کند تا توضیح دهد که چرا و چگونه سید قطب چنین تأثیری بر اسلام گرایان داشته است. این مقاله، پژوهشی است برای درک علل تأثیرگذاری آثار سید قطب بر جریان‌های سیاسی اسلام‌گرای معاصر. خلاء ایدئولوژیک کارآمد در زمان وی، ناکارآمدی ادبیات اخوان‌المسلمین، ارائه ایده نو در مورد جامعه اسلامی و حکومت توسط قطب و تجویز قیام علیه حاکم در عالم اهل سنت، شرایط تاریخی جامعه مصر، اعدام سید قطب و وجود شخصیتی همچون جمال عبدالناصر و مجموعه مسائل مربوط به اینها، همگی فضایی را ایجاد می‌نمایند که مخاطب هیجان زده در جامعه مصر، راه حل مشکلات خود را در محقق کردن جامعه ایده آلی می‌بیند که سید قطب ترسیم می‌نماید. حاصل آنکه تأثیر گسترده سید قطب بیش از آنکه از اندیشه‌های ممتازی نشأت گرفته باشد، به سبب شرایط زمانی خاص او و تقاضای جامعه است و در همین راستا کتاب تاریخی «معالم فی الطریق» که با شور و حماسه و غیرت خاصی نوشته شده به مانیفست حرکت-های اسلامگرا در مصر تبدیل شده و بعدها در حرکت‌های اسلامی در دیگر نقاط هم اثر می‌گذارد. در دهه‌های اخیر جهان اسلام و تحولات آن از خبرسازترین بخش‌ها در دنیا بوده است. در این میان برخی شخصیت‌ها از نقش و اهمیت بالایی برخوردار هستند که سید قطب از جمله آنهاست. تأثیرگذاری وی، بیش از آن که ناشی از شخصیت ممتاز یا سطح علمی بالای او باشد، معلول مجموعه‌ای از عوامل دیگر است. این مقاله با توسل به چارچوب نظری توماس اسپریگنز برای بحران، تلاش می کند تا توضیح دهد که چرا و چگونه سید قطب چنین تأثیری بر اسلام گرایان داشته است. این مقاله، پژوهشی است برای درک علل تأثیرگذاری آثار سید قطب بر جریان‌های سیاسی اسلام‌گرای معاصر. خلاء ایدئولوژیک کارآمد در زمان وی، ناکارآمدی ادبیات اخوان‌المسلمین، ارائه ایده نو در مورد جامعه اسلامی و حکومت توسط قطب و تجویز قیام علیه حاکم در عالم اهل سنت، شرایط تاریخی جامعه مصر، اعدام سید قطب و وجود شخصیتی همچون جمال عبدالناصر و مجموعه مسائل مربوط به اینها، همگی فضایی را ایجاد می‌نمایند که مخاطب هیجان زده در جامعه مصر، راه حل مشکلات خود را در محقق کردن جامعه ایده آلی می‌بیند که سید قطب ترسیم می‌نماید. حاصل آنکه تأثیر گسترده سید قطب بیش از آنکه از اندیشه‌های ممتازی نشأت گرفته باشد، به سبب شرایط زمانی خاص او و تقاضای جامعه است و در همین راستا کتاب تاریخی «معالم فی الطریق» که با شور و حماسه و غیرت خاصی نوشته شده به مانیفست حرکت-های اسلامگرا در مصر تبدیل شده و بعدها در حرکت‌های اسلامی در دیگر نقاط هم اثر می‌گذارد. https://www.jspt.ir/article_194279_6541504e1c380781ae01bf8ad43dc30d.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 بررسی چالش‌های نهادینه‌سازی مشارکت اجتماعی زنان در نظام حقوقی ایران بررسی چالش‌های نهادینه‌سازی مشارکت اجتماعی زنان در نظام حقوقی ایران 73 106 194280 10.22034/jspt.2024.436798.1026 EN Akram Borjian PhD student in Jurisprudence and Islamic Legal Foundations, Faculty of Theology, University of Tehran, Tehran, Iran Mohammad Eshaghi Associate Professor of Jurisprudence and Islamic Legal Foundations, Faculty of Theology, University of Tehran, Tehran, Iran Maryam Mohajeri PhD in Law from Imam Sadegh University and level 3 of the seminary, lecturer in jurisprudence and principles, Tehran Journal Article 2024 01 30 صاحبنظران، امروزه، با تأکید بر دلالت مفهوم «مشارکت» بر عملی آگاهانه، آزادانه و مسئولانه، مشارکت را هم در چارچوب حق و هم به عنوان تکلیف اجتماعی قلمداد مینمایند که عدالت اجتماعی و مشارکت زنان به عنوان نیمی از جامعه، جزءلاینفک آن است. در پژوهش حاضر با روش توصیفیتحلیلی تلاش میشود با عنایت به ظرفیتهای نظام حقوقی ایران، چالشها و موانع نهادینهشدن مشارکت اجتماعی زنان تبیین گردد و برایناساس، راهکارهایی جهت نهادینهسازی مشارکت ایشان، ارائه شود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عدم بهرهگیری از تمام ظرفیتهای قانونی مشارکت زنان در نظام حقوقی کشور و چارهاندیشی برای آن، میبایست در اولویت قرارگیرد و اهم چالشها در این خصوص، معطوف به عدمتوازن و نقش حداقلی زنان نسبت به مردان در جایگاههای تأثیرگذاری همچون نهادهای سیاستوقانونگذاری و مناصب مدیریتی است. نتایج حاکی از آن است که میتوان بوسیله رفع موانع و استفاده از ظرفیتهای نظام حقوقی، در جهت تقویت توازن پایدار و باثبات، گام برداشت. در این راستا، ارتقای زنان به سطوح مدیریتی بواسطه مدون کردن نظام شایستهسالاری و تبعیض مثبت و همچنین تقویت جایگاه زنان در نهادهای قانونگذار و سیاستگذار از طریق قانونگذاری در جهت تعدیل سهم زنان و آموزش و فرهنگسازی با هدف تبیین ضرورت تحقق حداکثری مشارکت زنان، پیشنهاد میشود. صاحبنظران، امروزه، با تأکید بر دلالت مفهوم «مشارکت» بر عملی آگاهانه، آزادانه و مسئولانه، مشارکت را هم در چارچوب حق و هم به عنوان تکلیف اجتماعی قلمداد مینمایند که عدالت اجتماعی و مشارکت زنان به عنوان نیمی از جامعه، جزءلاینفک آن است. در پژوهش حاضر با روش توصیفیتحلیلی تلاش میشود با عنایت به ظرفیتهای نظام حقوقی ایران، چالشها و موانع نهادینهشدن مشارکت اجتماعی زنان تبیین گردد و برایناساس، راهکارهایی جهت نهادینهسازی مشارکت ایشان، ارائه شود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عدم بهرهگیری از تمام ظرفیتهای قانونی مشارکت زنان در نظام حقوقی کشور و چارهاندیشی برای آن، میبایست در اولویت قرارگیرد و اهم چالشها در این خصوص، معطوف به عدمتوازن و نقش حداقلی زنان نسبت به مردان در جایگاههای تأثیرگذاری همچون نهادهای سیاستوقانونگذاری و مناصب مدیریتی است. نتایج حاکی از آن است که میتوان بوسیله رفع موانع و استفاده از ظرفیتهای نظام حقوقی، در جهت تقویت توازن پایدار و باثبات، گام برداشت. در این راستا، ارتقای زنان به سطوح مدیریتی بواسطه مدون کردن نظام شایستهسالاری و تبعیض مثبت و همچنین تقویت جایگاه زنان در نهادهای قانونگذار و سیاستگذار از طریق قانونگذاری در جهت تعدیل سهم زنان و آموزش و فرهنگسازی با هدف تبیین ضرورت تحقق حداکثری مشارکت زنان، پیشنهاد میشود. https://www.jspt.ir/article_194280_c23a0e0e7d8433093e01f8746b9fb467.pdf

موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 2 2 2020 07 01 بررسی تطبیقی شبهات زیارت قبور توسط زنان میان وهابیت و علمای متقدم مذاهب اسلامی بررسی تطبیقی شبهات زیارت قبور توسط زنان میان وهابیت و علمای متقدم مذاهب اسلامی 107 126 194281 10.22034/jspt.2024.418427.1009 EN Seyed Morteza Mirtabar Bozroodi Ph.D. in Comparative Religious Studies and Researcher at Urwat al-Wuthqa International Academic Research Institute; Qom, Iran Nasrin Fattahi Assistant Professor in the Department of Islamic Studies, Faculty of Literature, Lorestan University, Lorestan, Iran 0009-0005-5682-6033 Journal Article 2023 09 28 وهابیت به تبعیت از بزرگان خود شبهاتی در حرمت زیارت قبور مطرح کرده و سفر کردن به قصد زیارت قبر رسول اکرم‏(ص) را حرام نموده‌اند. آنان در مخالفت با اجماع مسلمانان سفر به قصد زیارت قبور پیشوایان در مدینه و مساجد سفارش شده در مدینه همچنین زیارت قبور توسط زنان به علت توسل به مردگان و سدذرایع را مطرح نموده‌اند. این مقاله در پی پاسخ به این سوال است که دیدگاه علمای اهل سنت و امامیه نسبت به شبهات وهابیت پیرامون زیارت قبور توسط زنان چیست؟ هدف از بررسی این پژوهش بیان احکام اسلام و یکسان بودن مساله زیارت قبور برای زن و مرد است. در مورد زیارت قبور با پاسخ به شبهات وهابیت در موضوع زیارت قبور توسط زنان جواز زیارت مطابق دیدگاه علمای امامیه مانند بحرانی، نجفی و غیره و فقهای اهل سنت مانند خرشی، ابن عابدین، شوکانی و ابن عبدالبر واضح خواهد شد. با توجه به موضوع، روش تحقیق، روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر مذاهب اسلامی است. با واکاوی منابع مکتوب و معتبر اسلامی ، شبهات مطرح شده وهابیت مانند مفسده برخورد با نامحرم، سدذرایع، لعن برزنان زیارت کننده، بسیار سست و فاقد دلیل فقهی است. وهابیت به تبعیت از بزرگان خود شبهاتی در حرمت زیارت قبور مطرح کرده و سفر کردن به قصد زیارت قبر رسول اکرم‏(ص) را حرام نموده‌اند. آنان در مخالفت با اجماع مسلمانان سفر به قصد زیارت قبور پیشوایان در مدینه و مساجد سفارش شده در مدینه همچنین زیارت قبور توسط زنان به علت توسل به مردگان و سدذرایع را مطرح نموده‌اند. این مقاله در پی پاسخ به این سوال است که دیدگاه علمای اهل سنت و امامیه نسبت به شبهات وهابیت پیرامون زیارت قبور توسط زنان چیست؟ هدف از بررسی این پژوهش بیان احکام اسلام و یکسان بودن مساله زیارت قبور برای زن و مرد است. در مورد زیارت قبور با پاسخ به شبهات وهابیت در موضوع زیارت قبور توسط زنان جواز زیارت مطابق دیدگاه علمای امامیه مانند بحرانی، نجفی و غیره و فقهای اهل سنت مانند خرشی، ابن عابدین، شوکانی و ابن عبدالبر واضح خواهد شد. با توجه به موضوع، روش تحقیق، روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر مذاهب اسلامی است. با واکاوی منابع مکتوب و معتبر اسلامی ، شبهات مطرح شده وهابیت مانند مفسده برخورد با نامحرم، سدذرایع، لعن برزنان زیارت کننده، بسیار سست و فاقد دلیل فقهی است. https://www.jspt.ir/article_194281_f8a65e71257b9024c483f479d061e84d.pdf