Urwat al - Wuthqa International Academic Research Institute Journal of the Socio-Political Thought of Islam 2981-1511 6 1 2025 05 22 Maqtal Writing in the Qajar Period: The Reflection of Sufi Teachings in Ritual Literature and Islamic Culture مقتل‌نگاری دوره قاجار بازتاب آموزه‌های صوفیانه در ادب آیینی و فرهنگ اسلامی 183 202 243345 10.22034/jspt.2026.565022.1155 EN Zahra Rahmani Ph.D. Student, University of Religions and Denominations, Qom, Iran Seyed Mohammad Hosseini Ph.D., Assistant Professor, Faculty Member, Islamic Studies Department, University of Religions and Denominations, Qom, Iran 0000-0002-8363-1830 Ali Aghanuri Ph.D., Associate Professor, Faculty Member, Islamic Studies Department, University of Religions and Denominations, Qom, Iran 0000-0002-0744-6449 Journal Article 2025 12 08 The event of Ashura, within the Shiʿi tradition, transcends its historical dimension and has become a platform for the representation of religious, emotional, and cultural meanings. Among the various modes of narrating Ashura, maqtal writing stands as one of the most significant narrative genres. During the Qajar period, this genre underwent notable transformations under the influence of the era’s socio-cultural conditions, particularly Sufi teachings. The central question of this study is how, and through which mechanisms, Sufi doctrines influenced the style and content of Qajar-era maqtal writing, and what consequences these influences had for the representation of the Ashura narrative. Employing a historical–analytical approach and utilizing qualitative content analysis, this research examines prominent maqātil associated with this period, including Muḥriq al-Qulūb by Narāqī, Iksīr al-ʿIbādāt by Mullā Āqā Darbandī, ʿUnwān al-Kalām by Fashārakī, and Tadhkirat al-Shuhadāʾ by Sharīf Kāshānī. The findings indicate that the penetration of concepts such as divine love, contentment and submission (riḍā and taslīm), futuwwa, valorization of spiritual charisma, and mystical storytelling led Qajar-era maqātil away from purely historical narration toward a ritualistic, emotive, and symbolic discourse. Overall, the study demonstrates that Sufism played a fundamental role in redefining the language, content, and function of maqtal writing during the Qajar period واقعه عاشورا در سنت شیعی، افزون بر یک رویداد تاریخی، به بستری برای بازنمایی معناهای دینی، عاطفی و فرهنگی تبدیل شده است. در این میان، مقتل‌نگاری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قالب‌های روایت عاشورا، در دوره قاجار تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی این عصر و به‌ویژه آموزه‌های صوفیانه دچار تحول شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آموزه‌های صوفیانه چگونه و با چه سازوکارهایی بر سبک و محتوای مقتل‌نگاری دوره قاجار اثر گذاشته‌اند و این تأثیر چه پیامدهایی برای بازنمایی واقعه عاشورا برجای نهاده است؟ پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، مقاتل شاخص و مرتبط با این دوره شامل، محرق‌القلوب نراقی، اکسیرالعبادات ملا آقا دربندی، عنوان‌الکلام فشارکی و تذکرة‌الشهداء شریف کاشانی را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد نفوذ مفاهیمی چون عشق الهی، رضا و تسلیم، فتوت، کرامت‌گرایی و قصه‌پردازی عرفانی، موجب فاصله گرفتن مقاتل قاجاری از روایت صرفاً تاریخی و حرکت به سوی متنی آیینی، احساسی و نمادین شده است. برآیند پژوهش نشان می‌دهد تصوف، نقشی بنیادین در بازتعریف زبان، محتوا و کارکرد مقتل‌نگاری دوره قاجار ایفا کرده است.

https://www.jspt.ir/article_243345_fd6f9c33cdce6ca8a245440ebd6ea2f2.pdf