موسسه بین المللی عروة الوثقی اندیشه سیاسی اجتماعی اسلام 2981-1511 6 1 2025 05 22 نقش مدارس و مناظرات در ارتقاء بخشی اقدامات فرهنگی و آموزشی عصر آل بویه نقش مدارس و مناظرات در ارتقاء بخشی اقدامات فرهنگی و آموزشی عصر آل بویه 143 162 243342 10.22034/jspt.2026.478900.1063 EN ناصر سرگزی دانشگاه فرهنگیان علی اکبر خدری زاده استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمد کلهر استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2024 09 16 . چکیده<br>در دوره آل بویه، مدارس و مجالس علمی نقشی محوری در گسترش اندیشه‌های علمی و مذهبی داشتند. با حمایت از اهل فکر و علم، مناظرات علمی و فرهنگی رونق گرفت و عقل‌گرایی در پاسخ به شبهات مخالفان مورد توجه قرار گرفت. بغداد، به‌عنوان مرکز خلافت اسلامی، به کانون تبادل آراء و تعاملات فرهنگی تبدیل شد و زمینه رشد اندیشه‌های مختلف را فراهم آورد.<br>این پژوهش، با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، نقش مدارس، مجالس علمی و مناظرات را در ارتقای آموزش و گسترش دانش بررسی می‌کند. حکام آل بویه با تأسیس مدارس، جذب اندیشمندان و برپایی نشست‌های علمی، نقش مؤثری در توسعه آموزه‌های دینی، کلامی و علمی ایفا کردند.<br>در این دوره، همگرایی میان آل بویه، امامیه و معتزله، عقل‌گرایی را در عرصه علمی و فرهنگی تقویت کرد. این توجه به عقل‌گرایی، افزایش مدارس، تربیت عالمان، گسترش مناظرات علمی و پیشرفت در حوزه‌های معرفتی را به همراه داشت و موجب شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی شد. آل بویه، با درک اهمیت علم و اندیشه، بستری برای تعامل میان نخبگان علمی و مذهبی فراهم کردند و با ایجاد محیطی آزاد برای تبادل اندیشه‌ها، زمینه رشد فرهنگ‌های متنوع را مهیا ساختند.<br>مدارس این دوره، علاوه بر آموزش علوم دینی، در حوزه‌های فلسفه، ریاضیات، نجوم و پزشکی نیز فعال بودند. همچنین، برگزاری مناظرات علمی به تقویت جریان عقل‌گرایی کمک کرد و بسیاری از شبهات فکری مخالفان را پاسخ داد. این تحولات، موجب شکوفایی علوم اسلامی و گسترش معارف بشری شد و تأثیرات آن فراتر از جهان اسلام، به تمدن‌های همجوار نیز گسترش یافت. در نهایت، دوره آل بویه را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ علم و فرهنگ اسلامی دانست که با حمایت از عقل‌گرایی و ترویج دانش، نقشی ماندگار در توسعه تمدن اسلامی و پیشرفت‌های علمی جهان ایفا کرد. . چکیده<br>در دوره آل بویه، مدارس و مجالس علمی نقشی محوری در گسترش اندیشه‌های علمی و مذهبی داشتند. با حمایت از اهل فکر و علم، مناظرات علمی و فرهنگی رونق گرفت و عقل‌گرایی در پاسخ به شبهات مخالفان مورد توجه قرار گرفت. بغداد، به‌عنوان مرکز خلافت اسلامی، به کانون تبادل آراء و تعاملات فرهنگی تبدیل شد و زمینه رشد اندیشه‌های مختلف را فراهم آورد.<br>این پژوهش، با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، نقش مدارس، مجالس علمی و مناظرات را در ارتقای آموزش و گسترش دانش بررسی می‌کند. حکام آل بویه با تأسیس مدارس، جذب اندیشمندان و برپایی نشست‌های علمی، نقش مؤثری در توسعه آموزه‌های دینی، کلامی و علمی ایفا کردند.<br>در این دوره، همگرایی میان آل بویه، امامیه و معتزله، عقل‌گرایی را در عرصه علمی و فرهنگی تقویت کرد. این توجه به عقل‌گرایی، افزایش مدارس، تربیت عالمان، گسترش مناظرات علمی و پیشرفت در حوزه‌های معرفتی را به همراه داشت و موجب شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی شد. آل بویه، با درک اهمیت علم و اندیشه، بستری برای تعامل میان نخبگان علمی و مذهبی فراهم کردند و با ایجاد محیطی آزاد برای تبادل اندیشه‌ها، زمینه رشد فرهنگ‌های متنوع را مهیا ساختند.<br>مدارس این دوره، علاوه بر آموزش علوم دینی، در حوزه‌های فلسفه، ریاضیات، نجوم و پزشکی نیز فعال بودند. همچنین، برگزاری مناظرات علمی به تقویت جریان عقل‌گرایی کمک کرد و بسیاری از شبهات فکری مخالفان را پاسخ داد. این تحولات، موجب شکوفایی علوم اسلامی و گسترش معارف بشری شد و تأثیرات آن فراتر از جهان اسلام، به تمدن‌های همجوار نیز گسترش یافت. در نهایت، دوره آل بویه را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ علم و فرهنگ اسلامی دانست که با حمایت از عقل‌گرایی و ترویج دانش، نقشی ماندگار در توسعه تمدن اسلامی و پیشرفت‌های علمی جهان ایفا کرد. https://www.jspt.ir/article_243342_0fb58c006f81032147aa5582c3eb7148.pdf