Urwat al - Wuthqa International Academic Research Institute Journal of the Socio-Political Thought of Islam 2981-1511 5 1 2024 05 21 Investigating and analyzing the prevalence of pilgrimage culture in the Islamic world in the 6th century AH : case study “the travelogue of Ibn Jubayr”. بررسی و تحلیل رواج فرهنگ زیارت در جهان اسلام با تکیه بر گزارش‌های سفرنامه ابن جبیر در قرن ششم هجری 5 22 215798 10.22034/jspt.2025.444611.1029 EN Mahdi Yaghoobi PhD, Imam Khomeini Educational and Research Institute Maryam Meydani PhD Student, University of Religions and Denominations, Qom Journal Article 2023 12 20 Pilgrimage has been one of the common cultures among Muslims since the beginning of Islam until today. However, this culture and its practitioners have been attacked and suspected by Wahhabism. With false arguments, they excommunicate the pilgrims, including the Shiites, and consider them to be deviant in their beliefs and even polytheists. Therefore, in recent decades, Takfiri groups have condemned Shiites and even consider killing them as permissible. The important issue in this regard is whether the culture of pilgrimage was prevalent only among the Shiites and did they make this tradition a heresy? Or has this culture been current among all Muslims, including Sunnis? One of the ways to answer this question is to examine the social history of Muslims in the early Islamic centuries. Travelogues are important sources in presenting social history. Among them is Ibn Jubayr's travelogue. This travelogue is one of the oldest travelogues that has interesting reports about the spread of pilgrimage culture among different Muslim communities in 6th century AH. Therefore, it can be said that pilgrimage, since the first centuries, is a common culture among all Muslims without any problems, and the doubts raised in this regard by Wahhabism are rejected. زیارت یکی از فرهنگ‌های رایج میان مسلمانان از صدر اسلام تا به امروز بوده است. با این حال این فرهنگ و عمل کنندگان به آن مورد هجمه و شبهات وهابیت قرار گرفته اند. آنان با استدلال‌های نادرست زیارت کنندگان از جمله شیعیان را تکفیر کرده و دچار انحراف در باورها و حتی مشرک می‌دانند. براین اساس گروههای تکفیری در دهه های اخیر، شیعیان را محکوم دانسته و حتی قتل آنان را جایز می دانند. مسئله مهم در این باره این است که آیا فرهنگ زیارت فقط میان شیعیان رواج داشته و آنها این سنت را بدعت گذاشته اند؟ یا این فرهنگ میان همه مسلمانان از جمله اهل سنت جاری بوده است؟ یکی از راههای پاسخ دهی به این مسئله بررسی تاریخ اجتماعی مسلمانان در قرون نخستین اسلامی است. سفرنامه ها از منابع مهم در ارائه تاریخ اجتماعی هستند. از جمله آنها سفرنامه ابن جبیر است. این سفرنامه یکی از کهن ترین سفرنامه هایی است که گزارشهای جالب توجه در خصوص رواج فرهنگ زیارت میان فرق مختلف مسلمان دارد. براین اساس می توان گفت زیارت، از قرون نخستین، فرهنگی رایج میان همه مسلمانان بوده و شبهات مطرح شده در این باره از جانب وهابیت مردود است. https://www.jspt.ir/article_215798_b9cdfc428888f98ca00a8948340ff232.pdf